Alaplı istikametinde Sarıkum’da karaya sürüklenmiş olan Samsun vapuru- Fotoğraf: Engin Öztabak.
Samsun Vapuru 1 Kasım 1939 günü Karadeniz’de artan fırtınaya yenik düşen Millet Vapuru Karadeniz Ereğli’de batmış ve Şadan, Mete, İkbal, Samsun vapurları da karaya sürüklenmiştir. Tan vapuru ise Çobançeşme sahilinde karaya vurmuştur.
Lloyd’s Register of Shippings 1935-36 yıllığında Samsun vapuru sicil kaydı.
Kdz.Ereğli - Alaplı istikametinde Sarıkum’da karaya oturan ve Vehbi Aldıkaçtı’ya ait olan Samsun Vapuru, 16 Nisan 1889’da Newcastle J.Wigham Richardson & Co.’ya ait Low Walker’daki Neptune Yard’da 233 Kızak No.’su ile inşaatı tamamlanarak denize indirildi. 25 Mayıs 1889’da ise hizmete girdi.
İlk adı “Rhone” olan genel yük gemisi 1413 grt,961 nrt.,1465 dwt.idi. Tam Boy: 251.5 ft., Genişlik: 32.2 ft., Derinlik 17.0 Ft. olup Low Walker J.Wigham Richardson & Co. imalatı T3cyl.ana buhar makinesi 274 nhp azami güç üretiyordu ve azami seyir sürati 12 knots idi.
25 Mayıs 1889’da Marsilta merkezli Compagnie de Navigation Mixte şirketi adına Marsilya limanına tescil olundu.
1923’de Bandar abbas’tan Th Kyrillos satın aldı ve “Gabriella”adı verildi.
1923’de İstanbul’dan Yelkencizade Şükrü Bey Oğulları satın aldı ve “Samsun” adı verildi.
1935’de İstanbul’dan Mustafa ve Ahmet ve Vehbi Alkaçtı satın aldı
1 Kasım 1941’de Kalafatyeri Topalyan deposu sahilinde kıçtankara bağlı olarak onarımda iken iskele tarafından su kesimine yakın bir sac levha değişimi sırasında aniden iskeleye yatmış ve aldığı su sonucu baş taraftan dikilerek Haliç’e gömülmüştür. Samsun battığında direkleri su üstünde kalmış durumdaydı. 1942 yılında çok kısıtlı imkanlarla yüzdürülmüşse de hurda halinde olduğundan olduğu yerde sökülmüştür.
Gazetelerdeki habere göre Haliç’te Kalafatyeri’nde tamirde olan Aldıkaçtılar’a ait 1520 tonluk Samsun vapuru 1 İkinciteşrin günü Saat 17’de battı. Geminin iskele tarafından sukesimine yakın bir sac sökülerek yerine konulacak yeni sac için hazırlık yapılmaktayken, nasıl olduğu anlaşılamayacak şekilde geminin dengesi birden bozulmuş ve vapur su almaya başlamıştır. S.S Samsun; Ex - S.S Rhone Türk Armatörleri Tarihi II. Cilt Bu esnada gemide bulunan seksen kadar mürettebatla tamirde çalışanlar arasında panik başlamış, hemen herkes karaya çıkmışsa da, üç kişi denize düşmelerine rağmen sonradan kurtarılmışlardır. Gemi yirmi dakika içinde sulara gömülmüştür. Yapılan açıklamaya göre 50.000 liraya sigortalı olan gemi 1889 yılında İngiltere’de inşa edilmiştir.
Samsun vapuru Haliçte battı Samsun vapuru Kalafat yerindeki Topalyan deposunun önünde tamir edilmekteydi. İskele tarafından değiştirilmek üzere sökülen bir saç denilen yarım metre yüksekte olmasına rağmen geminin birdenbire muvazenesni kaybederek iskeleye yatması üzerine su almaya başlamış ve dün saat 16.40 geçe başlayan muvanezislik artmıştır. Samsun vapuru baş tarafından mütemadiyen denize gömülmüş ve kurtarılamayarak saat tam 17 de baştaraftan dikine batmıştır. Sahibi Vehbi Aldıkaçtı adlı bir aittir. (Kaynak: 2 Kasım 1941 Cumhuriyet ve Akşam Gazetesi)
Sümer Vapuru karaya oturmuştu
Sümer Vapuru Ocak 1939’da Karadeniz Ereğli’de fırtınaya yenik düşen şileplerden biri oldu ve Uzunkum sahilinde karaya sürüklendi. Kaynak – İrfan Özgen arşivi.
1880 inşa Sümer Vapuru’nun bilinmeyen bir resmi renklendirilmiş ve 2026 yılı Mart ayında Karadeniz Ereğli kaynaklı olarak yayınlanmıştır. Bu kısa makale de bulunan bu fotoğraf nedeniyle yazılmıştır.
Sümer vapuru 1 Ocak 1939’da Karadeniz Ereğlisi’nde diğer şileplerle birlikte ağır denizlere dayanamayarak karaya sürüklendi. Cumhuriyet’in “Karadeniz’deki Facia” başlıklı manşet haberi Ereğli limanındaki felâketin on beş dakika zarfında olduğunu bildirmektedir. Aslında Karadeniz Ereğlisi’nde liman yoktur. Gemiler Bababurnu ile Ereğli kasabası arasındaki koya demirlemektedirler ki, bu koy tüm kuzey rüzgarlarına açıktır. 3 Ocak 1939 tarihli gazeteler Karadeniz’deki faciayı birinci sayfalarından vermişlerdir. Cumhuriyet Gazetesi’ndeki manşet haber Millet Vapurunun Ereğli önünde bir gemi enkazına çarparak parçalandığını ve 20 tayfanın boğulduğunu bildirmektedir. Bu ilk haber sonra düzeltilecektir. Zira tayfalardan biri daha önce Zonguldak Limanı’nda gemi terk etmiştir. Denize atlayanlardan iki kişi kurtulmuştur.
Korkunç fırtınada Ereğli Koyu’nda, Şadan, Galata, Zonguldak, Mete, Samsun, İkbal, Millet, Atilla, Tan, Nemikos ve Sümer şilepleri karaya düşmüştür. Sümer şilebi havanın dinmesinden sonra yüzdürülmüştür.
Sümer Vapuru İzmir’li Müezzinzâde Ahmet Behçet’e aitti. 1880 yılında Joseph.L.Thompson & Sons/Sunderland tersanesinde “Larpool” adıyla inşa edilen 1288 grt. ve azami seyir sürati 10 knots olan genelyük gemisi 2 genişlemeli buhar makinesiyle 145 nhp güç üretiyordu. 1923’te satıldı ve “Nicholaos” adı verildi. 1933’te Mehmet Turgut Tarafından satın alındı ve “Sümer” adı verildi. 1933’te İzmir’li Müezzinzâde Ahmet Behçet tarafından satın alındı ve “Sümer” adı değiştirilmedi. Lloyd’s Register kayıtlarında görülen gemi sahibi Mehmet Turgut’un sahipleniş yılı belirgin değildir.
Lloyd’s Register of Shippings 1938-39 yıllığında Sümer vapuru sicil kaydı.
Tyne Built Ships arşivindeki kaydı şöyledir;
1891’de Whitby merkezli E.Jenkins & Co. adına “Larpool” adıyla tescil olunmuştur.
1917’de Whitby merkezli S.Instone & Co. Ltd.’e satılmıştır.
1919’de Whitby merkezli Humber Steam Shipping Co. Ltd. satın almıştır.
1923’de Chios merkezli G. N. Pittas Bros & Co. satın almış ve “Nicolaos” adı verilmiştir.
1932’de Larnaca merkezli Pittas Union S.S. Co. Ltd. satın almıştır.
1933’de İzmir merkezli Mehmet Turgut tarafından satın alındı ve “Sümer” adı verildi.
1933’de İzmir merkezli Muezzinzade Ahmet Behcet satın aldı ve ismi değiştirilmedi.
1950’de İstanbul merkezli Fuat Akbaşoğlu tüm hisseleri devralmıştır.
1959’da İstanbul merkezli Emine Uzuner ve Ortakları satın almıştır.
1964’de İstanbul merkezli Ömer Şükrü Aykas & Celal Uzuner Donatım Ortaklığı satın almıştır.
1967 Ekim ayında Fener’deki Naci Çavuşoğlu gemi söküm tezgahında söküldü.
Sümer Şilebi sekiz subayı Mersin’den Mısır’a götürüyor
Sümer vapuru Mayıs 1939’da İskenderiye’ye bir gurup subay ve astsubayı İskenderi’ye götürmek üzere Mersin’e intikal etmişti. Türkiye hükümeti, İngiltere’ye Messrs - Vickers tezgâhlarına, 4 denizaltı gemisiyle 4 muhrip siparişi vermişti. Mayıs 1941’de İngiltere’nin Ankara’daki Büyükelçisi Sir Hudge Knatchbull Hugessen Türk Hükümeti’ne yazılı bir mesaj ileterek, “Reis” sınıfı denizaltılardan Burak Reis, Murat Reis, Oruç Reis ve Uluç Reis denizaltılarının hazır olduklarını, teslim alınması için bir ekibin gönderilmesini bildirmiştir. Hükümet, gerek dört denizaltının teslim alınarak yurda intikal etmeleri ve gerekse muhriplerin son hazırlıklarıyla seyir tecrübelerinde gözlemci olarak hazır bulunmaları amacıyla ilk olarak sekiz subaydan oluşan bir uzman ekibi teşkil ve tayin etmiştir. Kafile 25 Mayıs 1941 günü, Haydarpaşa Garından hareketle Ankara’ya ulaşmış, 31 Mayıs 1941’de Adana’da ve ayni gün Mersin’de olmuştur. Sekiz subay önce Deniz Harb Okulu’nda misafir edilmiş, ardından Sümer Şilebi’ne intikal etmiştir. Son derece yaşlı ve bakıma muhtaç olan Sümer şilebiyle 04 Haziran 1941 günü İskenderiye’ye hareket edilmiş, ağır denizler ve gemide telsizin bozuk olması nedeniyle büyük zorlukla yoluna devam eden Sümer, 07 Haziran 1941 Cumartesi günü El’Arish’den takriben 30 mil batıda karaya oturmuştur. Şilebin kendi olanakları ile kurtulamayacağının anlaşılması üzerine bir İngiliz gemisinden yardım alınarak 08 Haziran 1941 günü Port - Said limanına ulaşıldı. Kafile on gün kadar Mısır’da kaldıktan sonra, Sudan hudutunda bulunan Wadi Halfa’dan uçakla Sudan’ın merkezi Hartum’a, oradan Malakal’a, oradan da Juba’ya intikal etmişlerdir. Ahmet Behçet Müezzinoğlu’nun vefatı üzerine Sümer şilebi Fuad Akbaşoğlu’nun uhdesine geçmiş ve 1967 yılı sonuna kadar seferlerine devam etmiş ve ekim ayında hurdaya çıkartılmıştır.
Galata vapurunun da kaderi aynı idi
Azgın dalgalara yenik düşerek karaya sürülenmiş olan Galata şilebi. Yıl 1939. Kaynak: İrfan Özgen.
Son zamanlarda özellikle Zonguldak ve Karadeniz Ereğli’den olan araştırmacılar veya başka yörelerden olsalar bile Zonguldak ve Karadeniz Ereğli’sinin 30’lu yıllarda fırtınalarla karaya sürüklenmiş şileplere ait fotoğraflarını renklendirerek yayınlayanları saygıyla karşılıyorum. Bu fotoğraflardaki şileplerin tarihçelerini yazmak da bana düşüyor; Osmanlı devrinden Cumhuriyet’e geçişte Karadeniz’de liman olmadığından kömür yüklemesi için Kdz. Ereğli, Kilimli, Zonguldak gibi limanlara sefer yapan şilepler azgın dalgalara yenik düşer batar ya da karaya sürüklenirlerdi. Galata şilebi de bu akıbete uğrayan kömür vapurlarından biri oldu.
S.S.Galata; (Ex-Klyde, Ex-Vrisida, Ex-Samsun, Ex- Urania, Sicil kaydı. Kaynak:Clyde Build Ships Trustee.
Galata şilebi hakkında Lloyd’s Register of Shipping 1936-37 yılı kayıtlarında da sicil ve tarihçe bilgileri mevcut.
S.S.Galata; (Ex-Klyde, Ex-Vrisida, Ex- Urania, Ex-Samsun)
1882-1931 yılları arasında “Galata” adı verilmiş 4269 grt.’den 119 grt.’ye kadar muhtelif tonajlarda ve faal olan yedi gemi görülmektedir. Bu isimde inşa edilmiş ilk gemi 1882 inşa iken ikinci gemi Lloyd’s Register kayıtlarında 71463 Sicil Kaydı ile Flensburg, Flensburger Shiffsbau Geselshaft Tersanesi 1906 inşa 2654 grt. ve armatörü Stettiner Dempier Compagnie A.G. (Deutsche Levante Linie)’ye aittir.
•İnşa adı “Klyde” olan genel yük gemisi İngiltere, South Shields Upon On Tyne, C.S. Swan & Hunter Tersanesi’nde 1882’de inşa edildi. 1,465 grt. 857 netton olan geminin Tam Boy 256 mt., Kaimeler arası genişlik 35 mt., Derinlik 17.9 mt. idi. Newcastle, Wallsend Slipway Co. üretimi 2 genişleme compound ana makinesi 180 nhp güç üretiyordu. Sicil Kaydı 71464’tür.
• 1882’de “Klyde” adıyla inşa edildikten sonra, Yunanlı armatörlük firmasına satıldı ve “Vrisida” adı verildi. Ayni armatörlük firması tarafından adı “Vrissiis” olarak değiştirildi. Rus şirketine satıldı ve “Urania” adı verildi.
• 7 Ekim 1922 günü, Karadeniz’de Milli Mücadele’nin emrindeki “Gazal” romörkörü tarafından ele geçirilerek Türkiye Seyrisefain İdaresi’ne devredildi ve “Samsun” adı verildi.
• 1927’de Kırzâde Şevki ve Şürekâsı’na satıldı ve “Galata” adı verildi.
• İşletme hakkı, 1936’da Mustafa Uman ’a ait Türk Şilepçilik İşletme Ltd. Şti.’ye, 1938’de Sosyete Şilepçilik T.A.Ş.’ye devredildi.
• 1 Ocak 1939 günü, Karadeniz Ereğlisi, Bender yakınlarında parçalanarak battı.
