Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM) üyeleri, en güncel bilimsel tavsiyeleri değerlendirdi ve bölgedeki balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğinin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla 11 bağlayıcı tavsiye kararı ve 2 karar kabul etti.
GFCM Başkanı Eyüp Mümtaz Tiraşin, “Akdeniz ve Karadeniz’in geleceği, ülkelerin birlikte çalışmasına bağlıdır. Bu hafta kabul edilen balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğine ilişkin kararlar, bölgesel iş birliğinin somut sonuçlar yaratabileceğini göstermektedir. Bölge, denizlerin hızla ısınması ve su ürünlerine yönelik talebin artmasıyla karşı karşıyayken bu iş birliği büyük önem taşımaktadır” dedi.
Kaydedilen ilerleme, farklı balıkçılık alanları için yeni taahhütlerin önünü açıyor
Komisyon, Akdeniz’deki önemli türlere yönelik çok yıllı yönetim planlarının uzun vadeli uyarlanabilir yönetim planlarına dönüştürülerek bir üst seviyeye taşınmalarını kabul etti. Bu dönüşüm, balıkçılık faaliyetlerinin uzun vadeli sürdürülebilirliğinin sağlanması yönünde önemli bir adım teşkil ediyor. Yönetim planlarının kapsadığı türler: Akdeniz havzasının tamamında sürdürülebilir düzeyde işletildiği değerlendirilen ve yeni avcılık fırsatları üzerinde mutabakata varılan lambuka; Sicilya Boğazı, İyon Denizi ve Levant Denizi’ndeki kırmızı karides ve Sicilya Boğazı’ndaki Berlam ve derin su pembe karidesi.
Cezayir Balıkçılık ve Su Ürünleri Yetiştiriciliği Odası Birinci Başkan Yardımcısı Cherif Telli, bu tür için ilk kez kota belirlenmesine atıfta bulunarak “Cezayirli balıkçılar lambuka avcılığına başlayabilecek olmaktan büyük memnuniyet duyuyor. Bu, balıkçılarımızın Akdeniz balık stoklarının sürdürülebilirliğini gözetirken avlarını çeşitlendirmelerine, gelirlerini artırmalarına ve sosyoekonomik koşullarını iyileştirmelerine olanak sağlayacak” diye konuştu.
Buna ek olarak, Adriyatik Denizi’ndeki beş demersal türü kapsayan yeni bir yönetim planı, önümüzdeki 7 yıl için onaylandı. Plan, önceki yönetim planı kapsamında elde edilen kazanımları pekiştirmeyi amaçlıyor. Beş türün tamamında biyokütle artışı, bunlardan dördünde sürdürülebilir işletme düzeylerine ulaşılması hedefleniyor. Söz konusu türler; barbun, Berlam, dil balığı ve Adriyatik Denizi’nin belirli bölgelerindeki Norveç ıstakozu.
Akdeniz ve Karadeniz’deki önemli balıkçılık faaliyetlerine yönelik uzun vadeli yönetim planlarının bir üst seviyeye taşınması
6 yeni tavsiye kararı, GFCM’nin uzun vadeli yönetim planları çerçevesini genişleterek, hâlihazırda Akdeniz genelinde Avrupa yılanbalığı ve kızıl mercan, Adriyatik Denizi’nde hamsi ve sardalya, Alboran Denizi’nde mandagöz mercan ve Karadeniz’de kalkan balığı için uygulanmakta olan planlara eklenecek.
Komisyon, Alboran Denizi’ndeki mandagöz mercan yönetim planının uyarlanabilir niteliğini yansıtan bir tavsiye kararını da kabul ederek 2027 yılı kotalarını ve balıkçılık çabasını 2026 yılına kıyasla düşürdü. Ayrıca Adriyatik Denizi’ndeki küçük pelajik türlere yönelik balıkçılık faaliyetleri için yeni kotalar kabul etti. Karadeniz’de uzatma ağlarıyla yapılan kalkan balıkçılığında ise mevcut 400 mm ağ göz açıklığına ek olarak, deniz memelilerinin hedef dışı avını önlemek amacıyla mutur uyarı cihazlarının zorunlu kullanımına tabi, 360 mm’lik yeni bir ağ göz açıklığı uygulamaya konuldu.
Stok bazında çok yıllı yönetim planlarının başlangıç yılına kıyasla, işletme (F/Fmsy) ve biyokütle oranlarındaki eğilimler
Şeffaf ve etkili bir uyum çerçevesi, herkes için eşit koşulları destekliyor
Komisyon, bir yıllık uygulama sürecinin ardından yeni uyum değerlendirme sisteminin sonuçlarını gözden geçirdi. Sistem, diğer bölgesel balıkçılık yönetimi örgütlerinin uygulamalarıyla uyumlu hâle getirilmesi amacıyla güçlendirilmişti.
Uyum Komitesi Başkanı Neil Ansell, “Bu yıl ilk kez, yeni oluşturulan GFCM uyum değerlendirme sistemi, akit tarafların yönetim planları kapsamında belirlenen av limitleri, kotalar, raporlama, izleme ve kontrol tedbirleri dâhil olmak üzere yükümlülüklerine ne ölçüde uyduklarına ilişkin ayrıntılı bir tablo sundu. Eksikliklerin tespit edildiği durumlarda sistem, uyum düzeyinin iyileştirilmesine yönelik takip tedbirleri ve destek konusunda mutabakata varılmasını sağlayan yapılandırılmış ve iş birliğine dayalı bir çerçeve sunuyor” dedi.
Komisyon, uyum değerlendirmesinin yanı sıra, gemi izleme sistemleri ve ortak denetim mekanizmaları da dâhil olmak üzere temel izleme, kontrol ve gözetim (MCS) araçları konusunda bölgesel iş birliğini ilerletti. Komisyon, buna ek olarak MCS Portalı’nın işlevsel hale getirilmesi yoluyla bilgi alışverişinin güçlendirilmesine karar verdi ve daha geniş kamu erişimi sağlamak amacıyla ulusal balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliği mevzuatlarını kapsayan GFCM-Lex bölgesel veri havuzunun kullanıma sunulmasını destekledi.
Bu önlemler bütünü, GFCM kararlarının daha uyumlu ve etkili biçimde uygulanmasını teşvik ediyor ve Akdeniz ile Karadeniz genelinde eşit koşulların sağlanmasına yardımcı oluyor.
Balık refahını geliştiren ve su ürünleri yetiştiriciliğinde atık ekipman sorununu ele alan yeni bir kılavuz
Günümüzde denizel ve acı su ortamlarında gerçekleştirilen su ürünleri yetiştiriciliği, Akdeniz ve Karadeniz’deki su kaynaklı gıda üretiminin yüzde 45’inden fazlasını oluştururken (The State of Mediterranean and Black Sea Fisheries 2025), Komisyon sektörün sürdürülebilir gelişimini desteklemek üzere yeni tedbirler kabul etti. Daha sorumlu yetiştiricilik uygulamalarını teşvik etmek ve bölge genelinde balık refahı standartlarını ilerletmek amacıyla ülkeler, su ürünleri yetiştiriciliğinde denizel yüzgeçli balıkların refahına ilişkin bir kılavuz hakkındaki kararı onayladı. Bu çalışma, Akdeniz Denizel Yüzgeçli Balıklar Su Ürünleri Yetiştiriciliği Demonstrasyon Merkezi (MMF-ADC) kapsamında Girit Üniversitesi aracılığıyla yürütülen çalışmaları baz alıyor.
Aynı zamanda Komisyon, GFCM İnovasyon ve Teknoloji Teknik Danışma Grubu tarafından hazırlanan, terk edilmiş, kaybolmuş veya atılmış su ürünleri yetiştiriciliği araçlarına ilişkin kılavuzu da onayladı. Bu kılavuz ekipman kayıplarının önlenmesini, kayıp ekipmanların raporlanması ve geri alınmasının iyileştirilmesini, yeniden kullanım ve geri dönüşümün teşvik edilmesini amaçlıyor. Böylece bölge genelinde su ürünleri yetiştiriciliğinin çevresel etkisini azaltmaya yönelik çabalar destekleniyor.
Bölgesel iş birliğinin gelecek on yılına yön vermek
2027 yılı, GFCM için kilometre taşı niteliğinde bir yıl olacak. 2027 GFCM’in 75. kuruluş yıl dönümü olacak ve Türkiye’nin ev sahipliğinde 50. yıllık oturumu gerçekleşecek.
MedFish4Ever Bakanlar Bildirisi’nin imzalanmasının üzerinden on yıl geçtikten sonra 2027’de ülkeler, yeni bir bakanlar bildirisi aracılığıyla sürdürülebilir balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğine yönelik yenilenmiş bir bölgesel vizyon oluşturmak üzere bir araya gelecek. Bu sürece yönelik ivme, oturumun üst düzey bölümünde açıkça görüldü. Oturumda Ukrayna Tarım Politikaları ve Gıda Bakanı Taras Vysotskyi ve Lübnan Cumhuriyeti’nin FAO nezdindeki Büyükelçisi ve Daimî Temsilcisi Carla Jazzar, ülkelerinin yol haritalarını sundu. 12 ülke ve gözlemci de katkıda bulunarak denizlerimizin sürdürülebilir bir geleceğe kavuşması için gereken kolektif iradeyi vurguladı.
Avrupa Balıkçılık ve Okyanuslar Komiseri Costas Kadis, yeni bildirinin hazırlanmasına yönelik süreci aktarırken şunları söyledi: “Kanıtlar, iddialı hedefler belirleyip birlikte hareket ettiğimizde etkili sonuçlar elde ettiğimizi gösteriyor. GFCM aracılığıyla, eyleme geçmek için güçlü ve güvenilir bir çerçeveye sahibiz. Ortak denizimizi korumamız ve ona bağımlı topluluklar için daha dirençli bir gelecek inşa etmemiz mümkün ve şart.”
GFCM’nin faaliyetleri, ülkelerin ve çok sayıda bağışçının desteğiyle yürütülmektedir. Bu destekçiler arasında başlıca katkıyı sağlayan Avrupa Birliği’nin yanı sıra, FishEBM MED ve FishEBM BS projeleri aracılığıyla Küresel Çevre Fonu (GEF) ve İspanya’nın gönüllü katkısı da yer almaktadır.
GFCM hakkında
GFCM, FAO çerçevesinde faaliyet gösteren, yetkinliği Akdeniz ve Karadeniz'in tüm deniz sularını kapsayan bölgesel bir balıkçılık yönetimi kuruluşudur. Temel amacı, canlı deniz kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir kullanımını ile su ürünleri yetiştiriciliğinin sürdürülebilir gelişimini sağlamak.
GFCM üyeleri arasında sözleşmeye taraf 24 ülke (Arnavutluk, Avrupa Birliği, Bulgaristan, Cezayir, Fas, Fransa, Hırvatistan, İspanya, İsrail, İtalya, Karadağ, Kıbrıs, Libya, Lübnan, Malta, Mısır, Monako, Romanya, Slovenya, Suriye, Tunus, Türkiye, Yunanistan, Ukrayna) ve sözleşmeye taraf olmadan iş birliği yapan 5 ülke (Bosna Hersek, Gürcistan, Moldova Cumhuriyeti, Suudi Arabistan, Ürdün) bulunuyor.
7DENİZ
