İran, ABD ile devam eden diplomatik görüşmelerde Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve nükleer program konusunda geri adım atmayacağını açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 2 Kasım Pazartesi günü düzenlediği basın toplantısında, ABD'nin deniz ablukasını kaldırmadan Hürmüz Boğazı'nın açılamayacağını söyledi. Bekayi, zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasına da kesinlikle izin verilmeyeceğini belirtti.
Tahran yönetiminin iki konudaki tutumu, Katar'ın arabuluculuğunda devam eden diplomatik temasların önündeki anlaşmazlıkları ortaya koydu. İran, müzakere önerisinin masada olduğunu ancak sürecin ilerlemesi için öncelikle Washington'ın somut adımlar atması gerektiğini savunuyor.
Hürmüz Boğazı için ABD'ye abluka şartı
Bekayi, ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasını sürdürürken bölgede güvenlik sağlanmasını bekleyemeyeceğini söyledi. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılabilmesi için ablukanın sona erdirilmesi ve İran'ın taleplerinin karşılanması gerektiğini vurguladı.
Washington'ın İran'dan tek taraflı yükümlülükler üstlenmesini beklemesinin kabul edilemeyeceğini belirten Bekayi, Tahran'ın koşullarını ABD yönetimine ilettiğini açıkladı. İranlı Sözcü, bu talepler karşılanmadan boğazın açılması konusunda ilerleme sağlanamayacağını ifade etti.
İran'ın diplomatik planı iki günde uygulanabilir
İran'ın daha önce sunduğu diplomatik girişime ilişkin bilgi veren Bekayi, taraflar arasında görüş alışverişinin devam ettiğini söyledi. Tahran'ın yedi aşamalı çözüm önerisinin iki gün içinde uygulanabilecek bir biçime dönüştürüldüğünü açıkladı.
İran yönetimi, uygulama süresinin kısaltılmasını diplomatik çözüm arayışındaki iyi niyetinin göstergesi olarak değerlendiriyor. Ancak iki günlük takvim, Hürmüz Boğazı'nın bu süre içerisinde kesin olarak açılacağı anlamına gelmiyor. Planın hayata geçirilmesi, ABD'nin İran tarafından iletilen koşullara vereceği yanıta bağlı bulunuyor.
Katar üzerinden görüşmeler devam ediyor
ABD ile İran arasındaki dolaylı diplomatik temaslarda Katar'ın arabuluculuk girişimleri sürüyor. Bekayi, İran Dışişleri Bakan Yardımcısının Doha ziyaretinin İran ile Katar arasındaki işlemleri kolaylaştırmayı amaçladığını belirtti. Taraflar arasında mesaj alışverişinin devam ettiğini ancak çözüm bekleyen sorunların giderek karmaşıklaştığını söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai'ye gönderdiği mektubu da değerlendiren Bekayi, diplomatik yazışmaların üslubundan çok Washington'ın uygulamalarının önemli olduğunu ifade etti. ABD'nin geçmişte diplomatik girişimlere zarar verdiğini savunan Sözcü, İran'ın çözüm önerisinin halen masada bulunduğunu bildirdi.
Zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmasına ret
İran, diplomatik görüşmelerin bir diğer önemli başlığı olan nükleer program konusunda da tavrını netleştirdi. Bekayi, zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasına yönelik bir düzenlemeyi kabul etmeyeceklerini açıkladı.
Basın toplantısında bu yöndeki ihtimale ilişkin soruyu yanıtlayan Bekayi, Tahran'ın böyle bir uygulamaya onay vermeyeceğini kesin bir dille ifade etti. İran'ın nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunan Sözcü, ülkesinin bu konuda yıllardır güvence vermesine rağmen suçlamaların sürdüğünü belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'da kalan nükleer tesislere yönelik saldırı tehditlerini de eleştiren Bekayi, bu açıklamaların uluslararası hukuka ve diplomatik çözüm çabalarına zarar verdiğini savundu.
Nükleer anlaşmadan çekilme tartışılıyor
Bekayi, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'ndan (NPT) çekilmesine yönelik tartışmaların devam ettiğini doğruladı. Son 15 yıldaki gelişmelerin İran kamuoyunda antlaşmaya bağlı kalmanın yararına ilişkin soru işaretleri oluşturduğunu belirtti.
Bununla birlikte Tahran yönetiminin henüz antlaşmadan çekilme kararı almadığını vurgulayan Bekayi, İran'ın NPT'ye taraf olmaya ve yükümlülüklerini yerine getirmeye devam ettiğini söyledi.
ABD'nin İran'daki nükleer tesisleri hedef alma yönündeki tehditlerine karşı Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulunun sessiz kaldığını savunan Bekayi, Washington'ın tutumunun nükleer silahların yayılmasını önleme çabalarına zarar verdiğini ileri sürdü.
Petrol sevkiyatında belirsizlik sürüyor
Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin anlaşmazlık, küresel enerji piyasaları açısından önemini koruyor. Körfez ülkelerinin petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatında kritik geçiş noktası olan boğazdaki kısıtlamalar, enerji arzı ve uluslararası taşımacılık maliyetleri üzerinde baskı oluşturuyor.
Katar aracılığıyla yürütülen diplomatik girişimler çözüm ihtimalini gündemde tutsa da İran'ın ablukanın kaldırılması ve uranyumun ülke dışına çıkarılmaması konusundaki tutumu, müzakerelerin kapsamını zorlaştırıyor. Petrol piyasaları açısından belirleyici gelişme, tarafların açıklamalarından çok Hürmüz'deki fiilî sevkiyat koşullarını değiştirecek bir anlaşmaya ulaşılıp ulaşılamayacağı olacak.
Kaynak: Dünya
