1970’lerde yaşanan süper tanker patlamasıyla benzerlikler dikkat çekiyor. BIMCO’nun tarihsel verilerine göre, tüm zamanların rekoru 1974 yılında teslim edilen 116 VLCC ile kırıldı. O tarihten sonra, 2019’da kaydedilen 68 teslimat bile son 40 yılın en yüksek seviyesi oldu.
Tarihsel örnek önemli bir uyarı niteliği taşıyor. 1970’lerin başındaki tanker sipariş patlaması sırasında sipariş edilen gemiler, 1973 petrol krizinin talebi ağır biçimde düşürdüğü dönemde teslim edildi. UNCTAD verilerine göre, 1974-1975 arasında küresel petrol ticareti yüzde 23 gerilerken tanker kapasitesi yaklaşık yüzde 16 arttı. Navlun oranları çöktü. Süveyş Kanalı’nın 1975’te yeniden açılması da sefer sürelerini kısalttı. INTERTANKO verilerine göre yıl sonunda, toplam 47,8 milyon dwt kapasiteye sahip 573 tanker atıl durumda bekliyordu.
Gemi sahipleri ağır mali kayıplarla karşı karşıya kaldı, yeni inşa edilen gemiler doğrudan hizmet dışına alındı ve sektör uzun süreli bir durgunluğa sürüklendi.
Hartland’ın mevcut verilerine göre sipariş defterinde 319 VLCC bulunuyor. Bu sayı mevcut filonun yüzde 34’üne karşılık geliyor; yaptırım kapsamındaki gemiler hariç tutulduğunda oran yüzde 42’ye yükseliyor. Buna karşın önümüzdeki altı ayda yalnızca 20 geminin teslim edilmesi planlanıyor. Geçen yıl sadece altı, 2024’te ise yalnızca bir VLCC teslim edildi.
Yaklaşan arz fazlası endişesi
Mevcut siparişlerin 138’i 2029 veya sonrasına planlanmış durumda. BRS de benzer bir tablo ortaya koyuyor ve 351 VLCC siparişinin 283’ünün 2028 ve sonrasına ait olduğunu belirtiyor.
Bu benzeri görülmemiş yeni gemi akışının kazançları düşürüp düşürmeyeceği veya yalnızca yaşlanan filonun yerini alıp almayacağı tartışılıyor. Hartland’a göre mevcut VLCC filosunun yüzde 47’si en az 15 yaşında.
Yatırım bankası Jefferies ise daha iyimser bir yaklaşım sergiliyor. Geçen hafta yaptığı değerlendirmede yeni gemilerin çoğunu mevcut tonajın yerine geçecek gemiler olarak gördüğünü belirtti. Banka, tanker navlunlarının piyasanın beklediğinden daha yavaş gerilemesini ve böylece mevcut döngünün 2029 sonrasına uzamasını bekliyor.
Ancak bu görüşün önündeki sorun, gemi sahiplerinin yaşlı gemileri hurdaya ayırma konusunda isteksiz davranması. Banchero Costa verilerine göre, 2026’nın ilk dokuz ayında 172 yeni sipariş verilmesine rağmen yalnızca dört VLCC söküme gönderildi.
Clarksons, 15 yaşındaki bir VLCC’nin değerini 165 milyon dolar olarak hesaplıyor. Bu tutar, yeni bir gemi siparişi için gereken 131,5 milyon dolardan oldukça yüksek. Olağanüstü kazançlar ve ikinci el gemi fiyatları, yaşlanan gemilerin ticari faaliyette kalmasını sağlıyor.
Banchero Costa, net VLCC filosunun bu yıl yüzde 4, 2027’de ise yüzde 5,7 büyümesini öngörüyor. Bu oran 2025’te yalnızca yüzde 0,2 düzeyindeydi. Aynı zamanda, ocak-eylül döneminde deniz yoluyla taşınan ham petrol yüklemeleri yıllık bazda yüzde 6 geriledi.
Talep de önemli bir sorun olabilir
Braemar, günümüzdeki olağanüstü yüksek navlunların Asyalı rafinerileri Atlantik kaynaklı petrol yerine daha kısa mesafelerden taşınan Orta Doğu petrolünü tercih etmeye yönelttiği uyarısında bulunuyor. Bu eğilim, ton-mil talebini azaltıyor. Şirket ayrıca gemiden gemiye transfer faaliyetlerinin yavaşlamasıyla Orta Doğu’da VLCC fazlasının büyüdüğüne dikkat çekiyor.
Şimdilik jeopolitik aksaklıklar ve sınırlı gemi bulunabilirliği, tanker kazançlarını olağanüstü seviyelerde tutuyor. Ancak mevcut arz sıkışıklığı, ileride piyasa patlamasını sona erdirebilecek yoğun sipariş dalgasını teşvik ediyor.
Hartland, son haftalık raporunda mevcut görünümü, "Bu, yaklaşan bir arz felaketi de olabilir, filonun ihtiyaç duyduğu yenilenme de” sözleriyle değerlendirdi.
Kaynak: splash247.com
