Gemi Mühendisleri Odası Yönetim Kurulu Başkanı İlham Çelebi, İMEAK Deniz Ticaret Odası'nın hazırladığı "Denizci Bir Millet Olma Yolunda: 2025 Denizcilik Sektör Raporu Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme" başlıklı bir yazı kaleme aldı. Çelebi, raporun Türk denizciliğinin en kapsamlı veri kaynaklarından biri olduğunu ancak mevcut haliyle sektörün geleceğine yön verecek analiz ve politika önerileri bakımından eksikler içerdiğini belirtti.
Çelebi, raporun dünya ekonomisi ve deniz ticaretinden Türk bayraklı filoya, tersanelerden limanlara, deniz turizminden eğitim ve istihdama kadar 14 ana başlıkta önemli veriler sunduğunu ifade ederek, bir sektör raporunun yalnızca "ne oldu" sorusuna değil, "neden oldu" ve "şimdi ne yapmalı" sorularına da yanıt vermesi gerektiğini vurguladı.
Raporda yer alan verilere göre küresel ekonomi 2025 yılında yüzde 2,8 büyürken, dünya denizyolu taşımacılığı ton bazında yüzde 1,5 artışla 12,9 milyar tona ulaştı. Aynı dönemde Türkiye, 300 GT ve üzeri gemilerde dünya ticaret filosunda 37'nci sırada yer alırken dünya tonajından yalnızca yüzde 0,3 pay aldı. Türk armatörlerinin kontrol ettiği tonajın yüzde 89,6'sının yabancı bayrak altında faaliyet gösterdiğine dikkat çeken Çelebi, aynı sıralamada Yunanistan'ın dünya tonajının yüzde 2,1'ini elinde bulundurduğunu hatırlattı.
Raporun en dikkat çekici verilerinden birinin Türk Uluslararası Gemi Sicili'ndeki (TUGS) gerileme olduğunu belirten Çelebi, Milli Gemi Sicili ile TUGS'un toplam tonajının 2023'te 7,18 milyon DWT'den 2025'te 6,20 milyon DWT'ye düştüğünü aktardı. Bayrak kaçışını önlemek amacıyla kurulan TUGS'un son üç yıldır tonaj kaybetmesini "alarm verici" olarak nitelendiren Çelebi, mevcut teşvik sisteminin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Türk Boğazları'na ilişkin verileri de değerlendiren Çelebi, 2025 yılında İstanbul ve Çanakkale boğazlarından yaklaşık 44 bin 468 geminin geçtiğini, gemi sayısındaki değişim sınırlı kalmasına rağmen son 10 yılda tonaj bazında yüzde 25 artış yaşandığını belirtti. Raporda İstanbul Boğazı'ndan petrol boru hatlarından daha fazla tehlikeli madde taşındığının vurgulandığını hatırlatan Çelebi, bunun boğaz güvenliği açısından dikkatle değerlendirilmesi gereken bir tablo ortaya koyduğunu ifade etti.
Gemi inşa sanayisinde Türkiye'nin otonom, elektrikli ve hibrit gemilerde önemli başarılar elde ettiğini belirten Çelebi, üretimin yüzde 45-65'inin yeşil gemilerden oluştuğunu kaydetti. Buna karşın sipariş tonajının 2023'te 351 bin DWT'den 2025'te 35 bin DWT'ye gerilediğini, siparişlerin yüzde 60'ını römorkörlerin oluşturduğunu ve sektörde istihdamın 94 bin 179 kişiden 84 bin 248'e düştüğünü söyledi. Raporda bu veriler arasındaki ilişkinin açık biçimde kurulmadığını, ayrıca "Gemi İnşa Sektörünün Sorunları" bölümünde yıllardır benzer ifadelerin yer aldığını ve güncel gelişmeler doğrultusunda yeniden ele alınması gerektiğini ifade etti.
Çelebi, limancılık ve deniz turizmine ilişkin verilerin de sektörün büyüme potansiyelini ortaya koyduğunu belirtti. Türkiye limanlarında 2025 yılında elleçlenen yük miktarının 553 milyon tonu, konteyner hacminin ise yaklaşık 14 milyon TEU'yu aştığını ifade eden Çelebi, su ürünleri sektörünün ise 2 milyar dolarlık ihracat performansıyla denizciliğin en güçlü alanlarından biri olduğunu kaydetti.
Çelebi, değerlendirmesinde 48 meslek komitesinin düzenli performans raporları hazırlamamasını raporun önemli eksikliklerinden biri olarak değerlendirdi. Çelebi, İMEAK Deniz Ticaret Odası'nın örgütsel omurgasını oluşturan 48 meslek komitesinin kendi faaliyet alanlarına ilişkin düzenli performans raporları yayımlamadığını belirterek, brokerlikten liman işletmeciliğine, deniz eğitiminden mühendisliğe kadar her komitenin veri, sorun ve çözüm önerilerini içeren periyodik raporlar hazırlamasının sektörün sorunlarının daha erken tespit edilmesine katkı sağlayacağını ifade etti. Gemi Mühendisleri Odası olarak bu amaçla ortak bir raporlama metodolojisi geliştirmeye ve ilk aşamada 44 No'lu Deniz Eğitimi, Mühendislik, Danışmanlık ve Denizde Destek Faaliyetleri Meslek Komitesi ile pilot çalışma yürütmeye hazır olduklarını açıkladı.
Çelebi ayrıca sektörün geleceğine yönelik üç stratejik öneri sundu. Dünyada giderek büyüyen zabitan açığının Türkiye için istihdam fırsatına dönüştürülmesi, gemi kumanyacılığı alanında Türk ürünlerinin uluslararası pazarda daha etkin değerlendirilmesi ve Norveç'teki NOx Fonu benzeri denizciliğe özel bir Ar-Ge ve yatırım fonunun kurulması gerektiğini belirten Çelebi, söz konusu fonun Türk Loydu Vakfı bünyesinde oluşturulabileceğini ifade etti.
Değerlendirmesini, "Denizci bir toplum olmak, coğrafyamızın bize verdiği bir hak değil; kurumlarımızın bu hakkı nasıl örgütlediğiyle ilgili bir sonuçtur." sözleriyle tamamlayan Çelebi, Gemi Mühendisleri Odası'nın raporun geliştirilmesine teknik katkı sunmaya ve sektörün ihtiyaç duyduğu mühendislik temelli çalışmalara destek vermeye hazır olduğunu kaydetti.
GMO Yönetim Kurulu Başkanı İlham Çelebi'nin değerlendirmesinin tamamına buradan ulaşabilirsiniz.
7DENİZ
