ABD yönetimi, Çin’in küresel gemi inşa sektöründeki ağırlığına ilişkin müzakereler sürerken, Çin bağlantılı gemilere yönelik liman ücretlerinin askıya alınma süresini 9 Ocak 2027’ye kadar uzatmayı önerdi. Mevcut uygulamanın 9 Kasım’da sona ermesi beklenirken, yeni düzenleme denizcilik şirketlerine iki ay daha muafiyet sağlayacak.
Öneri, ABD limanlarına uğrayan Çin sahipli, Çin tarafından işletilen ve Çin’de inşa edilen gemilerin yanı sıra belirli yabancı yapımı araç taşıyıcıları kapsıyor. Askıya alma döneminde şirketlerden ilgili liman ücretleri tahsil edilmeyecek; gemiden kıyıya vinçler ve yük elleçleme ekipmanlarına yönelik belirli gümrük vergileri de muafiyet kapsamında kalacak.
ABD, söz konusu ücretleri Ekim 2025’te uygulamaya koymuş, ancak bir ay geçmeden askıya almıştı. Çin de karşılık olarak ABD bağlantılı gemilere yönelik liman ücretlerini durdurmuştu. İlk tedbirler, Çin’in sanayi politikaları ve devlet desteklerinin küresel rekabeti bozduğu ve ABD’nin ticari gemi inşa sektörünü zayıflattığı yönündeki soruşturmanın ardından gündeme gelmişti.
Ücretlerin Yeniden Uygulanması Tartışılıyor
Muafiyetin uzatılması, ABD’de bazı siyasetçiler ve denizcilik sendikalarının ücretlerin yeniden yürürlüğe konulması yönündeki çağrılarına rağmen önerildi. Bu kesimler, askıya alma kararının ABD’nin yerli gemi inşa kapasitesini geliştirme çabalarını zayıflattığını savunuyor.
Çin tersaneleri dünya genelindeki ticari gemi üretiminin yarısından fazlasını gerçekleştirirken ABD’nin payı yaklaşık yüzde 0,1 seviyesinde bulunuyor. Ücretlerin yeniden uygulanmasını destekleyenler, bu farkın azaltılması için mevcut tedbirlerin önemli olduğunu belirtiyor.
Denizcilik şirketleri ise liman ücretlerinin operasyonel maliyetleri artırabileceği ve mevcut ticaret hatlarını aksatabileceği gerekçesiyle ertelemeyi destekliyor. Tedbirlerin kısa süreli uygulandığı dönemde ABD merkezli bir taşıyıcı şirket, Çin’in karşılıklı ücretleri nedeniyle 6,4 milyon dolar maliyet bildirmişti. Çin’in devlet destekli büyük denizcilik şirketlerinden biri içinse ABD ücretlerinin yıllık maliyetinin yaklaşık 1,5 milyar dolara ulaşabileceği tahmin edilmişti.
Sektör temsilcileri, karşılıklı ücretlerin taşımacılık maliyetlerini yükseltebileceği ve gemilerin ticaret rotalarını değiştirmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
ABD’nin Daha Geniş Kapsamlı Ücret Planı
ABD yönetimi, Çin bağlantılı gemilere yönelik tedbirlerin yanı sıra, yabancı yapımı ticari gemileri kapsayacak daha geniş bir liman ücreti sistemi üzerinde de çalışıyor. Plan kapsamında, ABD limanlarına uğrayan gemilerle taşınan ithal yükün kilogramı başına 1 ila 25 sent arasında ücret alınması değerlendiriliyor.
En yüksek tarifenin uygulanması durumunda sistemin 10 yılda 1,5 trilyon dolara kadar gelir sağlayabileceği öngörülüyor. Gelirin, ABD’de gemi inşa kapasitesini geliştirmek amacıyla kurulması planlanan bir fona aktarılması hedefleniyor.
Ancak sektör kuruluşları, geniş kapsamlı ücretlerin deniz taşımacılığı maliyetlerini artırabileceği ve uluslararası ticareti olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Uzatma önerisi için kamuoyu görüşleri 30 Ekim 2026’ya kadar kabul edilecek. Henüz kesinleşmeyen düzenleme, ABD ile Çin arasındaki müzakereler devam ederken mevcut ücretlerin uygulanmasını iki ay daha erteleyebilir.
