ABD, Çin ve Rusya liderleri, üç askeri süper güçten ikisinin yürüttüğü savaşlar nedeniyle fiyatların hızla yükseldiği bir dünyada enerji ürünlerinin arzını artırma konusunda anlaştı.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin’in Şenzen kentinde ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği ve "çığır açıcı" olarak nitelendirdiği görüşmeye ev sahipliği yaptı.

Görüşmeler Ukrayna ve nükleer silahsızlanmadan büyük güçler arasındaki anlaşmazlıkların yönetimine kadar pek çok konuyu kapsadı.

Bu üçlü toplantı, dünya başkentlerinde alarma yol açmış ve üç askeri devin dünyayı etki alanlarına böleceğine dair endişeleri artırmıştı. Üç lider ise kendi adlarına küresel zorlukları ele alma konusunda anlaştı ve yayımlanan bildiride Birleşmiş Milletler’de (BM) reform yapma, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni (UCM) sınırlandırma ve nükleer savaştan kaçınma sözü verdi.

Şi, toplantının başında büyük güçler arasındaki rekabetin küresel istikrarsızlık doğurduğu uyarısında bulunarak Çin, Rusya ve ABD arasında düzenli temaslar kurulması çağrısı yaptı. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi marjında gerçekleştirilen toplantı yaklaşık bir buçuk saat sürdü.

Toplantının başında "Gerçekten tarih yazıyoruz," diyen Trump, üç ülkenin açık diyaloğu sürdürme konusunda özel bir sorumluluğu olduğunu belirterek nükleer silahlar ve Ukrayna savaşı dahil çeşitli meseleleri görüşeceklerini söyledi. "Angajman ve konuşma fırsatlarını reddederek hiçbir zaman barış inşa edilmemiştir" ifadelerini kullanan Trump, "Birlikte farklı bir yol seçiyoruz" dedi.

Vladimir Putin, üç ülkenin tamamının İkinci Dünya Savaşı’nın muzaffer uluslarını temsil ettiğini vurgulayarak o dönemde kurulan uluslararası hukuk sistemini koruma ve güçlendirme görevini üstlendiklerini belirtti.

Uluslararası Ceza Mahkemesi, 2023 yılında Rus lider hakkında tutuklama emri çıkarmıştı. Rus lider ayrıca grubun gıda ve enerji güvenliğini de tartışması gerektiğini ifade etti. Hem tarım hem de enerji ürünlerinin maliyetleri, Ukrayna’daki savaşın ve Trump’ın Şubat 2026’da İran’a düzenlediği saldırıların ticarette yol açtığı aksaklıklar nedeniyle son yıllarda fırlamıştı. Putin, "Ülkelerimizin, elbette Ukrayna’daki çatışma da dahil olmak üzere bölgesel çatışmaların çözümünde pek çok örtüşen çıkarı var" dedi.

Hürmüz Boğazı'nda BAE'ye ait gemiye saldırı: 11 yaralı, 1 kayıp
Hürmüz Boğazı'nda BAE'ye ait gemiye saldırı: 11 yaralı, 1 kayıp
İçeriği Görüntüle

Üçlü görüşme; ABD Başkanı ile iki geleneksel rakibinin dünyayı nüfuz alanlarına bölmeye ve küresel politikayı dikte etmeye çalışacağı ihtimali nedeniyle Avrupa’da ve ötesinde endişe yarattı. Bu korkular, Putin’in Rusya’nın Ukrayna’ya açtığı savaş nedeniyle dışlanmış bir lider olarak görüldüğü ve pek çok kişinin onun böylesine küresel bir sahnede ağırlanmasına karşı çıktığı Batı başkentlerinde çok daha keskin hissediliyor.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise ABD’li müzakerecilerin Berlin’de toplanacak müttefiklere Çin’deki görüşmelerin sonuçları hakkında bilgi vereceğini açıkladı.

Dış politika sonuçlarını şekillendirmede yabancı liderlerle olan sıcak kişisel ilişkilerine düzenli olarak atıfta bulunan Trump, perşembe günü erken saatlerde Fox News’e verdiği röportajda bu tür endişeleri geçiştirerek Şi ve Putin ile aynı anda görüştüğünü çünkü "birlikte çalıştıklarını ve bir ilişkileri olduğunu" söyledi.

Çarşamba günü Şi’den gördüğü sıcak karşılamaya değinerek ilişkilerini "harika" olarak nitelendiren Trump, daha sonra Putin’den "dostum" diye bahsetti ve üçlü zirvenin başlangıcında "Vladimir ile birlikte olmak bir onur," dedi.

Hem Şi hem de Trump nükleer risklerin azaltılması konusunu gündeme getirirken, Putin konuşmasında bu konudan kaçındı. Kremlin, son dönemde Ukrayna savaş alanındaki gerilemeler ortasında sık sık nükleer güç gösterisi söylemlerine başvuruyordu. Çin’in resmi Şinhua (Xinhua) Haber Ajansı, ev sahibi liderin toplantıdaki konuşma başlıkları arasında nükleer silahlardan arındırılmış bir dünya kurulması çağrısının da yer aldığını bildirdi.

Nükleer silahlar hakkında konuşan Trump, "Bir ülke lideri olarak bunlardan vazgeçmek çok zor," dedi. Buna rağmen üç liderin "Dünya üzerindeki nükleer silah sayısını azaltmanın ve bu silahların kullanılma riskini düşürmenin yollarını tartışmak için benzersiz bir konumda" olduğunu savundu. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre ABD ve Rusya birlikte dünyadaki nükleer silahların yaklaşık %86’sına sahipken, Çin uzak ara üçüncü sırada yer alıyor ancak cephaneliği büyüyor; bu durum Pekin’e silah azaltımına gitmek için çok az teşvik bırakıyor. Şi’nin konuşma notlarında üç ülkenin düzenli üst düzey temasları sürdürmesi, her düzeyde sorunsuz diyalog kanalları sağlaması, ihtiyatlı davranması ve diğer tarafların kırmızı çizgilerini aşmaktan kaçınması tavsiyeleri yer aldı. Şi açılış konuşmasında toplantıyı "çığır açıcı öneme sahip" olarak nitelendirdi.

ABD Başkanı ayrıca üç liderin Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni de görüşeceğini söyledi. Trump ve yönetimi, ABD’nin üyesi olmadığı UCM’yi düzenli olarak sert sözlerle eleştiriyor. Mahkeme, Trump’ın uzun süreli müttefiki olan İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu hakkında Gazze’deki savaşı nedeniyle tutuklama emri çıkarmıştı.

Üçlü buluşma, dönemin üç baskın askeri gücünün —ABD, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği— liderlerinin İkinci Dünya Savaşı’nın sonunu ve savaş sonrası geleceği tartışmak üzere bir araya geldiği 1945 Yalta Konferansı ile kıyaslansa da somut sonuçlara dair beklentiler düşük kaldı. Günümüz Rusyası, Çin’in yedide birinden daha küçük ve Amerika’nın çok daha küçük bir kesrine denk gelen ekonomisiyle açık ara küçük ortak konumunda bulunuyor. Buna rağmen Putin, Şenzen’deki çeşitli toplantılara dahil edilmesinden cesaret almış göründü. Çarşamba günü APEC iş dünyası liderlerine yaptığı konuşmada Rusya’yı izole etmeye yönelik "başarısız girişimleri" sert dille eleştiren Putin, ülkesinin daha da güçlenerek çıktığını iddia etti. Rusya devlet haber ajansı Tass’ın Kremlin dış politika danışmanı Yuri Uşakov’a dayandırdığı haberine göre Putin, perşembe günü Trump ile yaptığı ikili görüşmeden "mükemmel bir ruh haliyle" ayrıldı. Georgetown Üniversitesi’nde kıdemli araştırmacı olarak görev yapan eski CIA yetkilisi Dennis Wilder ise Bloomberg TV’ye yaptığı değerlendirmede, üçlü zirvenin tarihi ve eşi benzeri görülmemiş olarak nitelendirildiğini ve "gerçekten de öyle olduğunu" belirterek, "Sonuçlar açısından bakıldığında, toplantının kendisi başlı başına mesajdır," ifadelerini kullandı.