ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırı ihtimali gündemdeki yerini korurken, Tahran’ın ticari gemilere yönelik saldırıları Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini ve küresel petrol piyasalarını baskılıyor. Savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 80’ine ulaşan gemi geçişlerine rağmen güvenlik riski, sigorta ve taşımacılık maliyetlerini yüksek tutuyor.
ABD’nin petrol ihracatına yönelik ablukası, İran’ın önemli gelir kaynaklarından birini büyük ölçüde sınırlandırdı. Savaş öncesinde günlük 2 milyon varil olan ihracatın yalnızca küçük bir bölümü kara yollarıyla gerçekleştirilebiliyor. Yaklaşık 300 milyar dolarlık İran ekonomisi de bu kısıtlamalardan etkileniyor.
ABD açısından ise boğazdaki riskler, petrol taşımacılığının maliyetini artırarak yakıt fiyatlarının yüksek seyretmesine yol açıyor. Ekim ayının başında bazı bölgelerde bir süper tankeri kiralamanın maliyetinin uzaya roket göndermekten daha yüksek seviyelere çıktığı bildirildi.
İran’ın Saldırı Kapasitesi Sürüyor
ABD hava saldırıları İran’ın gemisavar silah üretimini önemli ölçüde zayıflatmış olsa da stoklardaki füze bileşenleri, ülkenin yeni silahlar üretmeye devam etmesine imkân tanıyor. Uzmanlar, ekonomik baskının Tahran’ın boğazdaki düşük yoğunluklu saldırılarını tamamen durdurmasının zor olduğunu değerlendiriyor.
Ekim ayında Hürmüz Boğazı’nda gemilerin hasar gördüğüne ilişkin en az 28 olay açık kaynaklara yansıdı. Bildirimlerin dörtte birinde gemilerin makine dairelerinin hedef alındığı belirtildi. ABD’li yetkililer ise olay sayısındaki artışın saldırı yoğunluğundan çok, hasarın boyutuyla bağlantılı olduğunu ifade ediyor.
Tanker Trafiği Askerî Koruma Altında
Yüksek risklere rağmen tanker sektörü, Orta Doğu’dan petrol sevkiyatını savaş öncesi seviyelere yakın hacimlerde sürdürüyor. Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan süper tankerlerin işletmecileri yüksek gelir elde ederken, mürettebat da tehlikeli seyir karşılığında önemli ücretler kazanıyor.
Uluslararası Denizcilik Örgütü, savaşın başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı ve çevresinde 121 olay yaşandığını ve 24 denizcinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. Ayrıca bir tankerin gövdesine yerleştirilen patlayıcılar nedeniyle hasar gördüğü rapor edildi.
ABD kuvvetleri, boğazdan geçmek isteyen gemilerle güzergâh ve zamanlama konusunda koordinasyon sağlıyor. Geçişler sırasında hava unsurlarıyla güvenlik desteği verilirken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı gemilerin yaklaşık yüzde 95’inin herhangi bir olay yaşanmadan boğazdan geçtiğini belirtiyor.
Petrol Fiyatlarında 130 Dolar Riski
ABD yönetiminin İran’a yönelik yeni saldırıları değerlendirdiği belirtilirken, hava operasyonlarının Tahran’ın füze kapasitesini tamamen ortadan kaldırıp kaldıramayacağı belirsizliğini koruyor. İran’ın kıyı ötesindeki hedefleri takip etme kabiliyetinin zayıfladığı, bu nedenle bazı saldırılarda gemilerin bulunabileceği tahmini bölgelerin hedef alındığı ifade ediliyor.
Ekonomik değerlendirmelere göre çatışmaların yeniden yoğunlaşması, petrol fiyatlarını varil başına 120-130 dolar aralığına çıkarabilir. Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, bu nedenle yalnızca bölgesel deniz güvenliğini değil, küresel enerji ticaretinin maliyetlerini de doğrudan etkiliyor.
