Kuzeydoğu Atlantik’in yaklaşık 4 bin 700 metre derinliğindeki deniz tabanında bulunan yüz binlerce radyoaktif atık varili, yeni bir bilimsel araştırmayla yeniden gündeme geldi. Onlarca yıl önce denize bırakılan varillerin bir bölümünün zaman içinde aşındığı ve bazı kaplardan atıkların çevredeki deniz tabanına yayıldığı gözlemlendi.
1950-1990 yılları arasında düşük seviyeli radyoaktif atık taşıyan 200 binden fazla varil, dönemin uygulamaları kapsamında Kuzeydoğu Atlantik’in derin sularına bırakıldı. Atıkların önemli bölümü, yaklaşık 5 bin metre derinlikteki abisal düzlüklerde bulunuyor.
4 Bin 700 Metrede İnceleme
2026 yılında yürütülen araştırmada Fransız araştırma gemisi Pourquoi Pas? ile insanlı denizaltı Nautile kullanıldı. Yaklaşık bir ay süren çalışma kapsamında bilim insanları, deniz tabanındaki varilleri doğrudan görüntüledi ve çevrelerinden su, sediment ve canlı örnekleri topladı.
Araştırmacılar, bazı varillerde ileri seviyede korozyon ve deniz tabanına doğru madde sızıntısı tespit etti. İncelenen alanlarda varillerin deniz canlıları tarafından da kolonileştirildiği; süngerler, denizanası benzeri canlılar ve yengeçlerin bu yapıların çevresinde yaşam alanı oluşturduğu görüldü.
Radyoaktivite Takip Ediliyor
Araştırma sırasında yapılan ölçümlerde, atıklarla ilişkilendirilen bazı radyonüklitlere rastlandı. Özellikle kobalt-60 ve niyobyum-94 gibi radyoaktif elementlere ilişkin sinyaller tespit edilirken, sediment ve deniz canlılarından alınan örneklerin laboratuvar analizleri sürüyor.
Çalışmanın temel amacı, yıllardır deniz tabanında bulunan atıkların zaman içerisindeki durumunu ve radyoaktif maddelerin derin deniz ekosistemine yayılıp yayılmadığını ortaya koymak.
Deniz Altında Yeni Bir Araştırma Alanı
2025 yılında başlayan NODSSUM projesinin ilk aşamasında 3 bin 355 varil tespit edilerek haritalandırılmıştı. 2026'daki ikinci araştırmada ise Nautile denizaltısı 4 bin 700 metrenin üzerindeki derinliklerde 20 dalış gerçekleştirdi.
Denize radyoaktif atık boşaltılması 1990’lı yıllarda uluslararası düzenlemelerle yasaklandı. Ancak deniz tabanında onlarca yıldır bulunan atıkların çevreyle etkileşimi ve uzun vadeli etkileri halen araştırılıyor.
