İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla küresel enerji piyasalarında tansiyon yükselirken, ABD yönetiminin krizi hafifletme çabaları sınırlı kaldı. Bu süreçte ABD Hazine Bakanlığı, denizde halihazırda bulunan İran petrolüne yönelik yaptırımların geçici olarak askıya alındığını duyurdu. 20 Mart itibarıyla gemilere yüklenen petrolü kapsayan bu muafiyetin 19 Nisan’a kadar geçerli olacağı bildirildi.
140 milyon varil petrol piyasaya girebilir
Hazine Bakanı Scott Bessent, yaptığı açıklamada söz konusu adımın küresel piyasaya yaklaşık 140 milyon varil ham petrol ekleyebileceğini ifade etti. Bessent, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, İran’ın bu durumdan ekonomik anlamda büyük bir kazanç sağlayamayacağını belirterek, “İran gelirlerini kullanmakta zorlanacak; ABD ise ülkeye yönelik azami baskı politikasını sürdürecek” dedi.
Amaç: fiyatları aşağı çekmek
Karar, geçtiğimiz hafta Rus petrolüne yönelik yaptırımlarda yapılan gevşemenin ardından geldi. İran’a uygulanan uzun süreli enerji yaptırımlarının kısmen esnetilmesi, ABD yönetiminin küresel petrol fiyatlarını düşürmek için ne kadar ileri gidebileceğini ortaya koyuyor. ABD’de yükselen akaryakıt fiyatları, yaklaşan seçim sürecinde yönetim açısından önemli bir baskı unsuru olmaya devam ediyor.
Piyasaya etkisi tartışmalı
Öte yandan uzmanlar, bu hamlenin fiyatlar üzerinde belirgin bir etkisi olup olmayacağı konusunda temkinli. Analistlere göre denizde bulunan İran petrolünün büyük bölümü zaten alıcı bulmuş durumda. Bu nedenle yaptırımların geçici olarak kaldırılması, piyasaya beklenen ölçüde yeni arz yaratmayabilir. İran petrolünün önemli bir kısmının, yaptırımları aşmak amacıyla kullanılan “gölge filo” aracılığıyla özellikle Çin’e ulaştırıldığı biliniyor.
Uzman görüşleri
Atlantic Council araştırmacısı Daniel Tannebaum da İran petrolünün ABD’ye yönelmesinin olası görünmediğini vurguladı. Tannebaum, mevcut petrolün büyük kısmının zaten satıldığını ve küresel finans sisteminde bu ticareti finanse edecek kurumların sınırlı olduğunu ifade etti.
Muafiyetin sınırları
Geçici muafiyet; İran petrolünün Kuzey Kore, Küba ya da Rusya’nın kontrolündeki Ukrayna bölgelerine satışını kapsamıyor. Buna karşın Malezya, Singapur, Endonezya, Japonya ve Hindistan gibi ülkelerin bu uygulamadan yararlanabileceği belirtiliyor. ABD’nin doğrudan İran’dan petrol almadığı vurgulanırken, yönetim savaşın başlangıcından bu yana piyasaya yüz milyonlarca varillik ek arz sağlamak için çeşitli adımlar attı. Bu stratejinin, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeleri kendi lehine kullanma kapasitesini sınırlamayı hedeflediği ifade ediliyor.
