İran savaşıyla derinleşen arz şoku, küresel LNG piyasasında dengeleri kökten değiştiriyor. Özellikle Katar’daki üretim hasarı ve Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler, fiyatları sert şekilde yukarı taşırken, talep tarafında “yıkım” sürecini tetikliyor. Analistler, savaş öncesinde yüzde 10’a varan arz artışı beklerken, bugün projeksiyonlar ciddi şekilde aşağı çekilmiş durumda.
Küresel LNG akışının yaklaşık yüzde 20’sini taşıyan Hürmüz hattındaki aksama ve Katar’daki sıvılaştırma kapasitesinde yıllarca sürebilecek kayıp, piyasada kalıcı bir sıkılaşma sinyali veriyor. Bu tablo, özellikle fiyat hassasiyeti yüksek Asya ekonomilerinin büyüme beklentilerini zorluyor.
Fiyatlar, kritik 10 dolar eşiğinin çok üzerinde
Ekonomim.com'dan Evrim Küçük'ün haberine göre; Asya spot LNG fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 140’ı aşan artışla 25 dolar/mmBtu seviyesine çıkarak son üç yılın zirvesine ulaştı. Bu seviye, gelişmekte olan ülkelerde talebin canlandığı 10 dolar eşiğinin oldukça üzerinde. Uzmanlara göre piyasa kısa vadede fiyatla dengeleniyor. Yani arz açığı, talep daralmasıyla kapatılıyor. Bu da özellikle Güney ve Güneydoğu Asya’da sanayi üretimini baskılıyor.
Bangladeş, Hindistan ve Pakistan gibi ülkeler yüksek fiyatlar nedeniyle LNG alımlarını kısmaya yönelirken, kömür ve yerli gaz gibi alternatiflere dönüş hızlanıyor. Pakistan’da enerji tasarrufu için haftada dört gün çalışma uygulamaları devreye alınırken; gübre, tekstil ve petrokimya gibi enerji yoğun sektörlerde üretim düşüyor. ABD ise kapasite sınırına dayanmış LNG tesisleri nedeniyle arz açığını kapatmakta zorlanıyor. Bu durum, küresel enerji güvenliği açısından riskleri artırıyor.
Kuzey Asya dirençli, ancak temkinli
Çin, LNG’ye bağımlılığını zaten azaltma eğilimindeydi ve boru gazı ile yerli üretim artışı sayesinde kayıpları sınırlı tutuyor. Japonya ve Güney Kore gibi daha az fiyat hassasiyeti olan pazarlarda ise LNG talebi görece stabil kalıyor.
Arz kaybı uzun soluklu olabilir
Katar’daki hasarın ülke kapasitesinin yaklaşık yüzde 17’sini devre dışı bırakması ve yeni projelerde gecikme ihtimali, piyasada toparlanmanın beklenenden uzun sürebileceğine işaret ediyor. Bu durum LNG’de yüksek fiyat döneminin kalıcı olabileceği ve talep tarafında yapısal değişimlerin hızlanabileceği anlamına geliyor.
Doğalgaz üreticilerinin hisselerinde savaş rallisi
Enerji krizinin finansal kazananları ise Batılı gaz üreticileri ve LNG şirketleri oldu. Özellikle ABD merkezli üreticiler, Ortadoğu risklerinden bağımsız tedarik avantajıyla yatırımcı ilgisini çekiyor. ABD’li LNG ihracatçısı Venture Global hisseleri geçen hafta itibariyle savaş sonrası yüzde 70’in üzerinde yükseldi; NextDecade ve Cheniere Energy sırasıyla yüzde 34 ve yüzde 25 prim yaptı. Norveçli Equinor ile Aker BP ve Var Energi gibi üreticiler de endekslerin üzerinde performans gösterdi.
Avrupa gaz fiyatları bir ara ikiye katlanarak enerji güvenliği endişelerini yeniden gündeme taşıdı. Analistlere göre LNG piyasasındaki sıkılaşma artık kısa vadeli bir şoktan ziyade çok yıllı bir arz sorunu haline geliyor. Bu da sektör hisselerinde dalgalanmayı artırsa da orta vadeli görünümü destekliyor.
