10 Kasım 1938’de saat 09.05’te Dolmabahçe Sarayı’nda hayata gözlerini yuman Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’in ilk yıllarında denizciliği ekonomik kalkınmanın bir parçası olarak ele aldı. Bu yaklaşımın en açık ifadelerinden biri, 1 Kasım 1937’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılışında yaptığı konuşmada yer aldı. Atatürk, üç tarafı denizlerle çevrili Türkiye’nin sanayisi, ticareti ve sporuyla denizci bir millet olma potansiyeline dikkat çekti. Nitekim bu konuşma, Milli Savunma Bakanlığı Atatürk Sitesi ve TBMM kayıtlarında da yer alıyor.
“Denizciliği, Türkün büyük millî ülküsü olarak düşünmeli ve onu az zamanda başarmalıyız.”
Meclis kürsüsünde limanlar, tersaneler ve ticaret filosu
Atatürk, aynı konuşmada sipariş edilen gemilerin artan deniz taşımacılığı ihtiyacını karşılamaya yetmeyeceğini belirtti. Yeni gemiler yaptırılmasını ve mevcut tersanenin ticaret filosuna hem onarım hem de yeni gemi inşası için hizmet vermesini istedi. Limanlarda modern ve planlı çalışmanın, tarifelerde yapılan indirimlerle birlikte ticarete olumlu yansıdığını vurguladı. Bu değerlendirmeler, TBMM’nin resmi tutanaklarında da kayıt altına alındı.
Cumhuriyet’in denizcilik alanındaki en önemli adımlarından biri, bu konuşmadan 11 yıl önce atılmıştı. 1 Temmuz 1926’da yürürlüğe giren 815 sayılı Kabotaj Kanunu, Türkiye’nin liman ve iskeleleri arasındaki yük ve yolcu taşımacılığını Türk bayraklı gemilere bıraktı. Atatürk Ansiklopedisi ve Atatürk Araştırma Merkezi'nde yer alan tarihsel bilgiler de Kabotaj Kanunu'nun Cumhuriyet'in denizlerdeki egemenliği açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor. Kanunun yürürlüğe girişinin 100’üncü yılında, bu adım Cumhuriyet’in ekonomik bağımsızlık hedefinin denizlerdeki somut örneklerinden biri olarak önemini koruyor.
Hamidiye’nin güvertesinde denizcilere verdiği değer
Atatürk, denizcilere verdiği önemi yıllar önce Hamidiye kruvazöründe de dile getirmişti. Karadeniz gezisi sırasında, 19 Eylül 1924’te gemi komutanının konuşmasına verdiği yanıtta, “Benim için gemiden ziyade zabitlerini tanımak mühimdir” dedi. Yolculuk boyunca gördüğü düzen ve disiplinin, Cumhuriyet donanmasının geleceğine dair kendisine güven verdiğini anlattı. Atatürk Araştırma Merkezi'nin yayımladığı belgelerde de bu ziyarete ve Atatürk'ün denizcilere yönelik değerlendirmelerine yer veriliyor.
İstanbul’dan deniz yoluyla uğurlandı
19 Kasım 1938’de Atatürk’ün naaşı Sarayburnu’nda Zafer muhribine alındı ve Haydarpaşa açıklarında Yavuz’a nakledildi. Türk ve yabancı savaş gemilerinin katıldığı deniz töreninin ardından naaşı İzmit’e ulaştı ve buradan trenle Ankara’ya götürüldü. Atatürk Araştırma Dergisi’nde yayımlanan tarihsel kayıtlarda da cenaze töreninin deniz yoluyla gerçekleştirilen aşamaları aktarılıyor.
7Deniz Haber olarak, denizciliği Cumhuriyet’in kalkınma hedefleri arasına yerleştiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı, minnet ve özlemle anıyoruz.
