ABD, İsrail ve İran hattında artan gerilim, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı fiilen geçişlere kapatmasıyla birlikte küresel enerji taşımacılığında ciddi aksamalara yol açtı. Mart ayında deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol sevkiyatları, pandemi dönemindeki dip seviyelerin bile altına indi.
Gemi trafiği neredeyse durdu
28 Şubat’ta başlayan saldırılar ve ardından gelen karşılıklar, dünya enerji ticareti açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nda hareketliliği büyük ölçüde azalttı. Çatışma öncesinde günlük ortalama 130 geminin geçtiği bölgede, bu sayı kısa sürede tek hanelere kadar geriledi.
8 Nisan’da ABD ile İran arasında, İsrail’i de kapsayan geçici bir ateşkes ilan edilse de sahadaki gelişmeler bu sürecin kalıcı olmasını engelledi. İsrail’in Lübnan’a yönelik operasyonlarını sürdürmesi ve İran’ın ihlal iddiaları, geçişlerin tam anlamıyla normale dönmesini önledi.
Büyük tankerler Körfez’de beklemede
Mart ayı özellikle VLCC olarak bilinen dev ham petrol tankerleri açısından zorlu geçti. Bu gemilerin taşıma performansını gösteren ton-mil verileri yıllık bazda yüzde 20 düşerken, gemi başına yük miktarında yüzde 27’lik bir azalma yaşandı.
8 Nisan itibarıyla İç Basra Körfezi’nde bulunan 73 VLCC’den 58’i, bölgeden ayrılamadığı için beklemeye geçti. Küresel ölçekte aktif olan 911 VLCC göz önüne alındığında, filonun yaklaşık yüzde 6,3’ünün Körfez’de sıkıştığı hesaplandı. Toplam taşıma kapasitesinin 17,9 milyon tonluk kısmının kullanılamaz hale gelmesi, krizin boyutunu net biçimde ortaya koydu.
Alternatif hatlar devreye girdi
Öte yandan, Hürmüz’e doğrudan bağımlı olmayan Aframax ve Suezmax tankerleri, farklı ticaret rotalarına yönelerek faaliyetlerini sürdürdü. Bu sayede küresel taşımacılık tamamen durma noktasına gelmedi.
Aframax segmentinde ton-mil verileri yüzde 7 artarken, gemi başına taşınan yük miktarı yüzde 10 yükseldi. Özellikle Meksika Körfezi çıkışlı sevkiyatlar ve Güneydoğu Asya’daki daha uzun mesafeli taşımalar bu artışı destekledi.
Suezmax tankerlerinde ise genel tablo daha dengeli seyretti. Ton-mil verileri sınırlı bir düşüş gösterirken, gemi başına taşınan yükte küçük bir gerileme yaşandı. Bu durum, Hürmüz dışındaki hatların işleyişini büyük ölçüde koruduğunu ortaya koydu.
Toplam taşımada keskin gerileme
Tüm tanker türleri birlikte değerlendirildiğinde, mart ayında deniz yoluyla petrol taşımacılığına ilişkin ton-mil verisi yıllık bazda yüzde 13,7 azaldı. Bu gerilemeyle birlikte küresel petrol lojistiği, Kovid-19 dönemindeki en düşük seviyelerin bile altına inerek dikkat çekici bir daralma yaşadı.