2027 ye doğru hızla ilerlerken uluslararası tekne makina sigorta piyasaları rekabetçi özelliğini korumakta ve piyasalarda kapasite fazlalığı devam etmektedir. CEFOR verilerine göre 2024 ve 2025’e kıyasla 2026’nIn ilk altı ayında hasar frekanslarında görülen artış piyasadaki fazla kapasite nedeniyle yaratılan rekabetçi duruma engel olamamaktadır. İşin olumlu yanı ise tam ziya hasarlarında bir artış görülmemesidir
Özellikle makine hasarlarında hem hasar frekansı hem hasar maliyetleri konusunda ciddi artışlar gözlenmektedir. Onarım, işçilik ve yedek parça maliyetlerinin sürekli artış gösterdiği bir ortam hasar tazminatlarını da olumsuz yönde etkilemektedir. Dünya genelinde yaş ortalamasının hala yükseklerde olmasının özellikle makine hasarlarının yüksek düzeyde seyretmesinin başlıca nedeni olarak görülmektedir.
Jeopolitik gerilimler ve denizcilik üzerindeki etkileri
Kızıl Deniz, Hürmüz Boğazı, Karadeniz gibi bölgelerdeki jeopolitik ve siyasi gerilimlerin yarattığı rizikolar hem sigortalar açısından hem denizcilerin güvenliği, sağlığı açısından ciddi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu bölgelerdeki yaptırım uygulamaları ve siyasi çekişmeler de sigortalı, sigortacı, taşıyan ve taşıtan arasındaki tansiyonu yükseltmekte ve sıra dışı uygulamalara yol açmaktadır.
İskandinav sigorta şartlarında yeni sürüm
Sigorta ve Denizcilik ortamında kısa bir seyirden sonra gelin asıl konumuz olan İskandinav sigorta kurallarında 1 Ekim 2026 tarihinde yapılan başlıca değişikliklere bir göz atalım. Nordic Marine Insurance Plan (NMIP) olarak bilinen Scandinav Sigorta şartlarında sigortalıların lehine yeni bir dizi yorumlar getirilerek Nordic Marine Insurance 2023’un 2027 sürümü yürürlüğe girmiştir.
NMIP Sigortacıların (CEFOR) ve Armatörlerin (Norveç, İsveç, Danimarka ve Finlandiya Armatörler Birlikleri) bir araya gelip tartışarak kararlaştırdıkları Dünya’da örneği olmayan bir dizi sigorta kurallarından oluşur. İlk uygulaması 1871 yılında olup günümüze değin güncel şartlara uyum sağlayarak ve kendini yenileyerek gelmiştir.
Tekne harp ve gelir kaybı sigortalarında genişleyen teminat
Yeni sürümün en önemli yönlerinden biri, Tekne Harp ve Gelir Kaybı (Loss of Hire) Harp sigortalarında görülmektedir. Güncel savaş şartları ve yarattıkları rizikoları sonucu bir geminin resmi blokaj veya el konma veya fiziki bir hasara maruz kalmadan ticari seferlerini ifa edememesi veya bu seferlerin gecikmesi sonucu maruz kaldığı ekonomik zararların bundan böyle NMİP şartları dahilinde sigorta teminatı altında olabileceği mümkün hale gelmiştir. Bu tür olaylara örnek olarak savaş durumunda navigasyon rotalarına getirilen kısıtlamalar, değişiklikler, siyasi müdahaleler, limanların kapatılması veya ticarete sınırlı açılmaları, güvenlik açısından gündemde olan tehditleri gösterebiliriz. Yani sigortacılar bundan böyle bir geminin ticari kullanımdan yoksun kalmasının nedenlerini sigortalı açısından daha olumlu bir açıdan değerlendirecek ve karar verecektir.
Yaptırımlar, uyum ve özen yükümlülüğü
Bunun yanı sıra yaptırımlar ve uyum yasaları uygulamaları açısından sigortacıların durumu güçlendirilmiş ve sigortalıların bu konudaki mükellefiyetleri ciddi bir şekilde arttırılmıştır. Sigortalının yaptırımlar konusunda özen yükümlülüğü veya gerekli özeni göstermesi zorunluluğu (Due Diligence) sigortanın vazgeçilmez bir şartı haline getirilmiştir. Sigortalı, poliçeden önce ve tüm poliçe süresi boyunca para aklama faaliyetlerine aracılık yapmayacağını, terörizmi destekleme girişimlerinde bulunmayacağını ve yaptırımlara uyum göstereceğini teyit etmek zorundadır. Bunlardan herhangi birinin gerçekleşmemesi, sigorta poliçesinin geçersiz olacağı anlamına gelmektedir.
2027 sürümündeki diğer önemli değişiklikler
2027 Sürümündeki diğer önemli değişiklikleri şöyle sıralayabiliriz. Clause 1-4A, 1-4B ve 1-4C klozlarındaki uyuşmazlık çözümleri ve tahkim ile ilgili bölümler.
NMIP 2013’te uyuşmazlık çözümlerinde uygulanacak hukuk ve mahkemeler (Governing Law and Jurisdiction) Clause 1-4A nezdinde tek bir başlık altında ve Tahkim çözümleri ise ayrı ve seçmeli bir kloz altında ele alınırken NMIP 2027’de Hukuk, Mahkemeler ve Tahkim, 1-4A, 1-4B ve 1-4C klozları tahtında birbirinden ayrı ve bağımsız bir şekilde değerlendirilmektedirler. Taraflar, uyuşmazlıkları tahkim yolu ile çözümlemeyi tercih ettiklerinde Tahkim yetkisi münferiden Nordic Offshore and Maritime Arbitration Association’a (NOMA) tahsis edilmiştir.
Clause 15-11 , 15-17 Tam Ziya Blocking Trapping
Yeni sürüm 2-9 (1) (A) da izah edilen klasik savaş tehlikelerinden kaynaklanan Tam Ziya kavramını daha da genişletmiş ve savaş tehlikeleri, yabancı ülkelerin müdahaleleri, terörizm ve her türlü siyasi motivasyon kaynaklı şiddet hareketleri sonucu gemisinin en az 12 ay süreyle kullanmaktan yoksun kaldığı durumlarda, sigortalının Tam Ziya ilan edebileceğini belirtmiştir.
Yeni sürüm, Blocking and Trapping kavramına da açıklık ve genişlik getirerek, engelleme veya blokajın fiziksel hasarlara sebebiyet vermiş olsun veya olmasın savaş tehlikeleri sonucu yaratılan tehditler bir geminin limandan hareketini engelliyor ise sonuç tam ziya olarak yorumlanabilir demektedir.
Clause 15-17 Loss of Hire Kira Kaybı (LOH)
Eski sürümde bir rizikonun LOH teminatına girebilmesi için, H&M teminatına giren fiziksel bir engelleme yüzünden hareketten yoksun kalması gerekmekteydi. NMİP 2027 bu kapsamı genişleterek şöyle demiştir:
Engelleme fiziksel hasarlara sebebiyet vermiş olsun veya olmasın bir geminin, bulunduğu kısıtlayıcı bölgeden hareketi Clause 2-9 (1) (a) da belirtilen klasik harp tehlikeleri veya yabancı ülkelerin müdahalesinden kaynaklanan bir tehdit sonucu gerçekleşiyor ise sigortalı LOH teminatı tahtında hasar ihbarında bulunma hakkına sahiptir. Herhangi bir yanlış anlamaya mahal vermemek için, burada can alıcı bir noktaya değinmek istiyorum. Bahsedilen tehdit, acil, kaçınılmaz, özgül, belirleyici olmalıdır. Ayrıca bu genel bir Kural olmayıp her olay kendi içinde münferiden değerlendirilecektir.
Güncel savaş koşullarına uyum ve uygulamadaki güçlükler
Yukarıda değindiğim konulardan da anlaşılacağı üzere, Orta Doğu’da ve Karadeniz’de süregelen savaşlar. İskandinav sigortacıları harekete geçirmiş ve günün jeopolitik şartlarına uyum sağlayacak şekilde deniz sigortalarında özellikle Harp Riskleri bölümünde, sigortalıların lehine, birtakım değişikliklere gitmişlerdir.
Her ne kadar da sigorta şartlarında sigortalı lehine bazı düzenlemeler yapılmakta ise de özellikle uygulanan yaptırımlar, uyum yasaları ve özen yükümlülükleri hem sigortacılar için hem sigortalılar için korkulu rüya olmakta devam etmektedir. Her gün değişiklik gösteren yaptırımları takip etmek ve bunlara uyum gösterme çabaları yüzünden gerçek işlerimiz olan taşımacılık, sigortacılık, bankacılık gibi asil görevlerimizi yerine getiremez hale gelmiş durumdayız. AB Ülkeleri, Birleşik Krallık ve ABD bu keyfi yaptırımları uygulamaya koyup biz sigortacılara ve Bankacılara da bu işin Jandarmalığı görevini yükleyince bu külfet daha bir süre devam edeceğe benziyor.
Lockton Omni Yönetim Kurulu Başkanı Aret Taşcıyan
