Uluslararası Denizcilik Örgütü’nün Hukuk Komitesi, gemi tescillerinde şeffaflığı ve gerekli özeni artırmanın yanı sıra sahte tescilleri ve bayrakların kötüye kullanılmasını önlemek amacıyla yeni bir dizi kılavuz ilkeyi onayladı.
Kılavuzlar, hâlihazırda gemi tescilini düzenleyen bağlayıcı bir uluslararası çerçeve bulunmaması nedeniyle denizcilik sektörü için önemli bir düzenleyici boşluğu kapatmaya yardımcı oluyor.
Yeni onaylanan kılavuzlar, yeni ve mevcut bayrak devleti gemi sicillerine; doğrulama ve gerekli özen süreçlerini güçlendirmek, doğru mülkiyet kayıtlarını sağlamak ve tescil prosedürlerinin denetimini iyileştirmek için pratik önlemler sunacak.
Memnuniyet verici adım
13-17 Nisan tarihleri arasında Londra’da düzenlenen Hukuk Komitesi’nin 113. oturumunu kapatan IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez şöyle dedi:
“Bu, uluslararası deniz taşımacılığının güvenliği ve emniyeti için hayati öneme sahip olan gemi sicil sistemlerinde gerekli özenin sağlanmasına yönelik, deniz güvenliği, deniz çevresinin korunması ve denizcilerin refahı açısından memnuniyet verici bir adımdır. Kılavuzlar ayrıca sahte tescil vakalarının ortadan kaldırılmasına da yardımcı olacaktır.”
Hukuk Komitesi, 2025’teki bir önceki oturumdan bu yana sahte bayrak taşıyan gemi sayısının arttığını kaydetti. Geçen yıl 529 geminin bir ülkenin bayrağını sahte şekilde taşıdığı belirlendi. Yaklaşık 40 üye devlet, bayraklarının kendi bilgileri veya onayları olmadan suç grupları tarafından sahte şekilde kullanıldığı vakalarla karşılaştı.
Kılavuzlar şu alanlara odaklanıyor:
-Gemi tescilini kimlerin yapabileceğine ilişkin mevzuat, yönetişim ve kontrol
-Gemi tescilinde kalite güvencesine yönelik prosedürler
-Mülkiyet ve gemi kimliği konusunda gerekli özen
-Gemi kimliği ve uygunluk kontrollerine ilişkin gerekli özen
-Bilgi kaynakları ve bilgi paylaşımı
Komite ayrıca şu konularda da kararlar aldı:
Standart altı denizcilik
Komite, yasa dışı faaliyetlerin, standart altı denizcilik de dahil olmak üzere önlenmesine yönelik eylemler geliştirmek amacıyla IMO sözleşmelerini ve üye devletlerin kullanımına açık diğer araçları gözden geçiren Düzenleyici Kapsam Belirleme Çalışması’nı sürdürmek üzere bir yazışma grubunu yeniden oluşturdu. Bu grup, bir sonraki oturumda toplanacak çalışma grubunun görev tanımını hazırlayacak.
Hürmüz Boğazı
Komite, Arap Denizi, Umman Denizi ve Körfez Bölgesi’nde, özellikle Hürmüz Boğazı ve çevresinde gemilere yönelik tehdit ve saldırıları güçlü şekilde kınadı.
Komite ayrıca İran İslam Cumhuriyeti’nin, özellikle Trafik Ayrım Düzeni (TSS) dahil olmak üzere Hürmüz Boğazı ve çevresine mayın döşenmesine ilişkin tehditlerini de sert şekilde kınadı. Bunun yanında, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik bildirilen ücretlendirme sistemi ile İran tarafından uygulanan ayrımcı tedbirlerin IMO’nun amaçlarına aykırı olduğunu belirtti.
Komite, uluslararası hukuka göre Hürmüz Boğazı’ndan geçiş hakkının engellenmemesi gerektiğini vurgulayarak İran’ın eylemlerinin bu ilkeye aykırı olduğunu ifade etti.
Denizcilere adil muamelesi
Komite, 1 Ocak–31 Aralık 2025 tarihleri arasında IMO/ILO ortak denizci terk edilmesi veri tabanına toplam 410 yeni vakanın bildirildiğini ve bunun 6.000’den fazla denizciyi etkilediğini endişeyle not etti. Bu rakamlar, önceki tüm yılların rekorlarını açık şekilde aşmış durumda. Bildirilen 185 vakada zorunlu mali güvence bulunmadı.
Ayrıca 1 Ocak 2026’dan itibaren ILO/IMO ortak veri tabanına 103 yeni terk edilme vakası daha kaydedildi.
Komite, üye devletleri 2006 Denizcilik Çalışma Sözleşmesi’ni (2014 değişiklikleri dahil) onaylamaya ve denizcilerin terk edilmesi vakalarıyla nasıl başa çıkılacağına ilişkin 2022 tarihli ILO/IMO ortak kılavuzlarını uygulamaya çağırdı. Liman, kıyı ve bayrak devletlerinin denizcilerin haklarını ciddiye alması ve diğer paydaşlarla iş birliği yaparak vakaları çözmesi gerektiğini vurguladı.
ILO/IMO terk edilme veri tabanına ilişkin olarak Komite, Ortak ILO/IMO Üçlü Çalışma Grubu’ndan (JTWG), acil durumlarda yetkililerin ne zaman ve nasıl hızlı hareket edeceğini net şekilde belirleyen, belirli zaman çizelgeleri ve tetikleyici tarihler içeren adım adım bir rehber (Standart İşletim Prosedürü) oluşturulmasını değerlendirmesini istedi. Bunun ek idari yük oluşturmaması gerektiğini belirtti.
Ayrıca Görev Gücü’nden, IMO’nun mevcut sistemleri içinde güvenli bir raporlama arayüzü aracılığıyla mali güvence belgelerinin doğruluğunu ve doğrulanmasını artırmaya yönelik yöntemler önermesini talep etti.
Alternatif yakıtlarla ilgili sorumluluk ve tazminat rejimi
Komite, gemi tahrikinde kullanılan alternatif yakıtlarla ilgili olaylarda sorumluluk ve tazminata ilişkin bir düzenleyici boşluk bulunduğu ve mevcut uluslararası sorumluluk rejimlerinin bu yakıtların özel risklerini yeterince kapsamadığı konusunda mutabık kaldı. Bu boşluğun giderilmesi, hukuki kesinlik ve mağdurlar için etkili tazminat sağlanması açısından gerekli görüldü.
Komite, bu yakıtların gemi işletimi ve tahrikinde kullanımının yeterli şekilde kapsanmasını sağlamak için özel bir rejim geliştirilmesi veya mevcut rejimlerin değiştirilmesi gerektiği konusunda anlaştı. Bu konudaki çalışmaları sürdürmek üzere bir yazışma grubu oluşturuldu ve bir sonraki oturuma rapor sunması istendi.
7DENİZ