Denizyolundaki yükün alternatif taşıma modlarına ya da güzergahlara aktarılmasına karşı değilim. Siz yine aktarın, yükü tırlarla demiryoluyla hatta uçakla taşıyın da deniz taşımacılığı derslerinin en başında anlatılan görseldeki bilgiyi bir kenara not edin, tartışmaya devam ederken işe yarayabilir.
Görseldeki bilgiyi pekiştirmek için bir iki not da ekleyeyim:
--2025’de 1,68 milyar ton yük karada ve havada taşınırken 12,9 milyar ton denizde taşındı, yani ticarete konu olan yükün sadece %11,5’i kara, demir, hava gibi başka yollarla taşınabildi.
--Peki deniz yolu neden bu kadar baskın (%88,5) derseniz şekilde görüldüğü üzere 3 temel yanıt var:
1-Bazı ürünlerde (petrol ve ürünleri, kömür, demir cevheri, tahıl, LNG gibi) üretim ve tüketim merkezleri arasında okyanus var, ya da kara/deniz mesafeleri çok uzak. Yani bir mecburiyet var. Parantez içindeki ürünler de 2025’te 6 milyar ton kadar taşındı.
2-Bir gemi tek seferde gerçekten çok büyük miktarlarda yük taşıyabiliyor. Taşınan yük arttıkça da birim maliyet düşüyor (ölçek ekonomisi). Denizyolu bu konuda rakipsizdir, mesela en büyük (tek bir) petrol tankerinin ya da tek bir konteyner gemisinin yükünü taşıması için yaklaşık 20 bin kamyon gerekiyor. Bu kamyonları sıraya koysanız 330 km uzar.
3-Birinci maddede bahsedilen mesafeler bu kadar uzak olunca denizyolu yine rakipsizdir çünkü mesafe uzadıkça birim maliyet düşer (mesafe ekonomisi).
Bir de denizyolundaki yükü alternatif güzergahlara aktarmadan önce şu ölçeklere bakmakta fayda var:
--Kuşak Yol koridorları en çılgın zamanlarında dahi kuzey koridordan 1,5 milyon TEU taşıyabildi (2040 projeksiyonu 3 milyon TEU), oysa o sırada gemiler sadece o güzergahta 30 milyon, toplamda 200 milyon TEU taşıyordu. Orta koridor taşınan yük o kadar düşük ki, toplam maliyeti 8,3 milyar dolar olan ve geçen hafta Dünya Bankası'nın 2 milyar dolarlık finansmanı onayladığı İstanbul Kuzey Demiryolu Geçiş Projesi (INRAIL) tamamlanınca konuşmaya başlayabiliriz (hedef kapasite: yılda 50 milyon ton, yani Süveyş'in 25 günlük yükü).
--Kutuplardaki kuzey deniz rotaları da çok popüler, çok ilgi görüyor, çok yazılıyor. Ancak orda da 2025 yılında taşınan TOPLAM transit yük 3,2 milyon tonken Süveyş’e Husiler saldırırken bile GÜNDE 2 milyon ton geçiyordu.
Alternatif rotalar konusunda benim fikrim denizyolu taşımacılığı tartışılmaya devam edecektir. Tıpkı yüklerin denizde taşınmaya devam edeceği gibi.