2027 mali yılı kapsamında gerçekleştirilecek Selected Restricted Availability (SRA) bakım döneminde geminin bakım, onarım ve modernizasyon çalışmaları yürütülecek. Çalışmaların Ekim 2028’e kadar tamamlanması planlanıyor. Sözleşme kapsamında işçilik, ekipman, denetim, test ve kalite güvence faaliyetlerinin yanı sıra geminin planlı bakım ihtiyaçları da yer alıyor.

İhaleye üç şirket teklif verirken BAE Systems, tam ve açık rekabet sonucunda sözleşmeyi kazandı. Sözleşmeden ABD Donanması’nın Naval Sea Systems Command (NAVSEA) birimi sorumlu olacak.

1995 yılında hizmete giren USS Boxer, Wasp sınıfında yer alıyor ve yaklaşık 41 bin ton deplasmana sahip. Amfibi operasyonlarda kullanılan gemi, deniz piyadelerinin yanı sıra savaş uçakları ve helikopterleri taşıyabiliyor.

Boxer, son yıllarda yaşadığı teknik sorunlar nedeniyle de gündeme geldi. Özellikle 2024 yılında dümen sisteminde meydana gelen arıza, geminin konuşlandırılmasından yaklaşık 10 gün sonra San Diego’ya dönmesine neden oldu. Arızanın giderilmesi yaklaşık iki ay sürdü.

Yeni sözleşmenin 144,7 milyon dolarlık kısmı 2026 mali yılı Donanma tedarik bütçesinden, yaklaşık 5 milyon dolarlık bölümü ise operasyon ve bakım bütçesinden karşılanacak.

Açıklamaya göre, 10 Ağustos 2026 Pazartesi günü itibarıyla yeni bir indi-bindi noktası uygulamaya konuldu. Söz konusu düzenlemenin geçmişinin 2025 yılına dayanfığı öğrenildi.

Kuşadası Kaymakamlığı ve İlçe Emniyet Müdürlüğü tarafından 28 Mayıs 2025 tarihinde Aydın Büyükşehir Belediyesi’ne yazı gönderildiği, bunun üzerine Aydın UKOME tarafından 21 Temmuz 2025 tarihinde üç araçlık indi-bindi alanı için olumlu karar verildiği belirtildi.

Ancak yaklaşık 13 ay boyunca uygulanmayan kararın, turizm sezonunun en yoğun döneminde hayata geçirilmesi sektör temsilcilerinin tepkisine neden oldu.

Görüş almak yerine karar çıklandı iddiası
Yeni uygulamaya ilişkin toplantı düzenlendi. Toplantıya Kuşadası Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Akdoğan, Kuşadası İlçe Emniyet Müdürü Rasim Demirelli, TÜRSAB Aydın BTK Başkanı Eda Yurtcan, Kuşadası Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odası Başkanı Ufuk Turan, EGEPORT Kuşadası Genel Müdürü Aziz Güngör ve Kuşadası Gümrük Müdürü Ayşe Arslantaş katıldı.

Kuşadası Ticaret Odası açıklamasında, toplantının sektör temsilcilerinin görüşlerini almak yerine mevcut kararın aktarılması niteliğinde geçtiği savunuldu.
Toplantıda Serdar Akdoğan, Eda Yurtcan ve Ufuk Turan’ın yeni belirlenen indi-bindi noktasına karşı olduklarını açıkça ifade ettikleri aktarıldı.

Sektör temsilcileri, özellikle aynı gün içerisinde büyük kruvaziyer gemilerinin Kuşadası’na geldiği dönemlerde yüzlerce özel tur aracının tek noktada toplanmasının; trafik yoğunluğu, araçların bekleme ve depolama alanı sorunu, yolcuların ulaşımı, yaşlı ve engelli yolcuların hareketliliği açısından ciddi sorunlar oluşturabileceğine dikkat çekildi.

Serdar Akdoğan: "Sezonun ortasında böyle bir değişiklik yanlış
Kuşadası Ticaret Odası Başkanı Serdar Akdoğan, turizm sezonunun en yoğun döneminde mevcut indi-bindi noktalarının kaldırılarak tek noktaya geçilmesinin doğru olmadığını belirtti. Akdoğan, yeni belirlenen alanın yanı sıra mevcut noktaların da korunmasını önerirken, Kervansaray önündeki demirlerin kaldırılarak alanın özel tur araçları ve midibüsler için kontrollü bir indi-bindi noktası haline getirilmesi önerisini gündeme taşıdı.

Bu önerinin TÜRSAB ve Şoförler Odası tarafından da desteklendiği belirtilirken, alternatif çözümün hem ulaşımı rahatlatacağı hem de yolcuların kent merkeziyle buluşmasını sağlayarak bölgedeki esnafa katkı sunabileceği ifade edildi.

Tersane yetkilileri, geminin bir bölümünde sıvı atık tespit edilmesinin ardından bir güvenlik görevlisi ve diğer işçilerin bölgeyi incelemek üzere alana gittiğini belirtti. Yerel kaynaklar, geminin söküm işleminin son aşamalarına yaklaşan bir LNG taşıyıcısı olduğunu aktardı. Gazdan etkilenen birkaç işçinin daha hastaneye kaldırıldığı bildirildi.

Kazanın ardından Bangladeş Fabrikalar ve İşletmeler Denetim Dairesi soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında sızıntının nedeni ve tesiste yeterli güvenlik önlemlerinin alınıp alınmadığı araştırılıyor.

Ferdous Steel, IMO’nun Hong Kong Sözleşmesi kapsamında yetkilendirilmiş bir gemi geri dönüşüm tesisi. Geçen yıl haziran ayında yürürlüğe giren sözleşme, gemi söküm tesislerinde işçi güvenliği ve çevre standartlarına ilişkin zorunlu küresel kurallar getiriyor. Tesisin Bangladeş Gemi Geri Dönüşüm Kurulu tarafından verilen yetkilendirmesi Ekim 2030’a kadar geçerli.

Ferdous Steel ayrıca, Sitakunda’daki gemi geri dönüşüm faaliyetlerinde geçmiş yıllarda da çok sayıda ciddi kaza yaşanan Ziri Subedar Group bünyesinde bulunuyor.

Kaynak: splash247.com

Dünya Bankası Emtia Piyasaları Görünümü kapsamında Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerinden yararlanarak hazırlanan karşılaştırmaya göre, tarihteki en büyük yedi petrol arz kesintisinin başında Mart 2026'da Hürmüz Boğazı'nın kapanması geliyor.

Veriler, günlük petrol arzındaki kaybı milyon varil üzerinden ölçüyor.

Hürmüz Boğazı'nda rekor arz kaybı

Mart 2026'da Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşımın büyük ölçüde durması, küresel petrol arzında günde 10,1 milyon varillik kayba neden oldu.

Bu rakam, daha önceki en büyük kesinti olan İran Devrimi dönemindeki günlük 5,6 milyon varillik kaybın yaklaşık 4,5 milyon varil üzerinde bulunuyor. Başka bir ifadeyle 2026'daki kesinti, 1978-1979 dönemindeki şoktan yaklaşık yüzde 80 daha büyük gerçekleşti.

Basra Körfezi'nde bulunan Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticareti açısından dünyanın en kritik deniz geçişlerinden biri. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyor.

ABD ve İsrail'in İran'a karşı hava saldırılarını başlattığı 28 Şubat 2026'nın ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi trafiğini büyük ölçüde engellemesi, Körfez ülkelerinin petrol üretimini de aşağı çekti.

İran Devrimi ikinci sırada

Hürmüz Boğazı'ndaki kesintiden önce tarihin en büyük petrol arz şoku İran Devrimi sırasında yaşandı.

Kasım 1978 ile Nisan 1979 arasında İran'daki petrol üretiminin sert biçimde gerilemesi, küresel piyasada günlük 5,6 milyon varillik arz kaybına yol açtı.

2026'daki Hürmüz Boğazı krizi ise bu kaybı yaklaşık yüzde 80 oranında aşarak yeni bir rekor kırdı.

Petrol krizlerinin diğer büyük dönüm noktaları

Tarihin en büyük arz kesintileri arasında 1973'teki Arap petrol ambargosu da öne çıkıyor. Ekim 1973-Mart 1974 dönemindeki kesinti günlük 4,3 milyon varile ulaştı.

Ambargo döneminde petrol fiyatları yaklaşık dört kat yükselirken, bazı ülkelerde yakıt kıtlığı nedeniyle tüketim kısıtlamalarına gidildi. Kriz, ilk büyük küresel petrol krizlerinden biri olarak kabul edilirken, sonrasında Uluslararası Enerji Ajansı'nın kurulmasının da önünü açtı.

Kuveyt'in 1990'da işgali de küresel petrol arzında günlük 4,3 milyon varillik kayba neden oldu. Ağustos 1990-Ocak 1991 dönemindeki kriz sırasında petrol fiyatları kısa sürede yaklaşık iki katına çıktı.

Bunu, İran-Irak Savaşı izledi. Ekim 1980-Ocak 1981 döneminde savaşın petrol üretimi üzerindeki etkisi günlük 4,1 milyon varillik arz kaybına yol açtı.

2000'li yıllarda arz şokları küçüldü

Irak Savaşı'nın ilk döneminde, Mart-Aralık 2003 arasında küresel petrol arzı günlük 2,3 milyon varil azaldı.

Libya'daki iç savaş ise Şubat-Ekim 2011 döneminde günlük 1,5 milyon varillik arz kaybına neden oldu.

Bu iki olayın yol açtığı kesintiler, 1970'ler, 1980'ler ve 1990'ların başındaki büyük petrol krizlerinden daha düşük seviyede kaldı. Ancak günlük milyonlarca varillik kayıp, küresel enerji piyasaları açısından yine de önemli bir şok oluşturdu.

Petrol arzında Orta Doğu etkisi

Karşılaştırılan yedi büyük arz kesintisinin beşi Orta Doğu'daki savaş, devrim veya jeopolitik gelişmelerle bağlantılı. Bu tablo, bölgenin küresel petrol arzı açısından taşıdığı stratejik önemi bir kez daha ortaya koyuyor.

Ancak 2026'da Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kesinti, önceki krizlerden ayrışıyor. Günlük 10 milyon varilin üzerinde arz kaybına yol açan ilk olay olarak kayıtlara geçen kriz, küresel petrol piyasalarının kritik ulaşım hatlarına ne kadar bağımlı olduğunu da gözler önüne seriyor.

Kaynak: Ekonomim

AB'nin Rus ticari gemilerini denetleme kararını değerlendiren Lavrov, Brüksel'in, Rusya'nın küresel pazarlarda gelir elde etme imkanlarını sınırlandırmaya çalıştığını söyledi.

Lavrov, konuşmasını şöyle sürdürdü:

"AB'nin kurallarına uymayan tüm gemiler 'gölge filo' olarak ilan ediliyor. Bu çok tehlikeli bir yol, çünkü onlar (Avrupalılar) kendi kararlarının uluslararası hukukun üstünde olduğunu savunuyor. Gemilerin durdurulmasına, gemilerdeki yüklere de el konularak satılmasına, elde edilen gelirin de Ukrayna'ya Nazi rejimini güçlendirmek için verilmesine izin verildi."

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in buna karşılık verileceğini bildirdiğine dikkati çeken Lavrov, "Hedefleri kendimiz belirleyeceğiz. Soygunculuk ve korsanlığı resmi politika olarak ilan eden ülkelerin çıkarları doğrultusunda faaliyet gösteren gemiler hedef alınacak" dedi.

"ABD'den sorularımıza yanıt bekliyoruz"

Lavrov, ABD Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner'in, Rusya'yı ziyaret etmeleri ihtimaline ilişkin, "Onlarla konuşmaktan vazgeçmedik. Onlar, buraya geldiğinde Putin tarafından kabul edileceğini biliyorlar. Neyle gelecekleri önemli" diye konuştu.

ABD'nin Ukrayna'ya Rus sivil altyapılarına saldırı düzenleme konusunda istihbarat bilgileri sağladığına dikkati çeken Lavrov, "ABD'ye bununla ilgili bazı sorular ilettik. Bu sorulara yanıt bekleyeceğiz" değerlendirmesinde bulundu.

Batı'nın Kiev'e askeri destek sağladığına, bunu engellemek için sert adımlar attıklarını vurgulayan Lavrov, "Bazıları, bunu derhal durdurmaya çağırıyor. Böyle olmaz, uzun vadeli, güvenilir ve sürdürülebilir bir çözüm bulunduğunda ancak durmalıyız" dedi.

Lavrov, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in Ukrayna'ya askeri destek verilmesine ilişkin bir belge imzalamasına dair, "Vucic'in durumu zor. Vucic, deneyimli bir siyasetçi ve Avrupa entegrasyonuna bağlı. Bu aşamada AB onunla alay ediyor, adeta şantaj yapıyor" ifadelerini kullandı.

Bakan Lavrov, mevcut Japonya yönetiminin ABD ile birlikte ülkeyi askerileştirdiğini söyledi.

"Türkiye, Karadeniz'in istikrarlı olmasından yana"

Türkiye'nin, Ukrayna krizinin çözümünde arabuluculuk rolünü yeniden üstlenmesi ihtimalini de değerlendiren Lavrov, Ankara'nın Rusya ile iyi ilişkileri sürdürme niyetinde olduğunu vurguladı.

Rusya ve Türkiye arasında ekonomi alanında çok sayıda ortak proje, tarihte de birçok ortak nokta bulunduğuna işaret eden Lavrov, "Bunlar, Kafkaslar ve Karadeniz. Türkiye, gerçekten Karadeniz'in istikrarlı olmasından yana. Türk meslektaşlarımız yine, gemilerin saldırılara hedef olmaması konusunda anlaşmaya varılması gerektiğini söylüyor. Ancak bunu başlatan biz değiliz" ifadelerini kullandı.

Ukrayna Silahlı Kuvvetlerine ait insansız hava araçlarının (İHA) daha önce Türk yük gemilerine ve Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu'nun (CPC) altyapısına saldırılar düzenlediğini ve Amerikan enerji şirketlerinin gemilerinin hedef alındığını hatırlatan Lavrov, Türkiye ve ABD’nin Kiev’i uyardığını anlattı.

Bakan Lavrov, "Bu çağrılara cevaben, Zelenskiy yönetimi, saldırıları durdurma sözü vermedi, Rusya ile ilişkili olmayan gemilere yönelik saldırıların durdurulacağına dair söz verdi." şeklinde konuştu.

Türkiye ile Rusya arasındaki gündemin oldukça geniş olduğuna dikkati çeken Lavrov, "(İkili ilişkilerde) NATO üyeliği ve AB ile ilişkiler bağlamında artçı etkilerin kaçınılmaz olduğunu düşünüyorum" dedi.

Kaynak: Bloomberg

Bir protestocu, "Bunlar esasen suçlu kişilerdir ve onları ülkemizde istemiyoruz" dedi. Başka bir protestocu ise, "Filistinlilerin kendi ülkelerine sahip olmalarına, bağımsız ve özgür bir şekilde yaşamalarına ve maruz kaldıkları soykırımın sona erdirilmesine yönelik mücadelelerini desteklemeye devam ediyoruz" ifadelerini kullandı.

Etkinliğin organizatörlerinden yapılan açıklamaya göre protestocular, Yunanistan'ın İsrail'le tüm işbirliğini sonlandırmasını talep ediyor. Organizatörler, ayrıca Yunan hükümetine İsrail'in Orta Doğu'daki planlarına herhangi bir şekilde dahil olmaması çağrısında bulundu.
İsrail merkezli Mano Maritime tarafından işletilen Crown Iris yaklaşık 2 bin yolcu kapasitesine sahip.

ABD ordusunu kendisinin yeniden güçlendirdiğini söyleyen Trump, "Orduyu istediğimden biraz fazla kullanmak zorunda kaldım. Ama sorun değil. Çünkü İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz. Buna izin veremeyiz" dedi.

İran savaşı öncesinde Amerikan ekonomisinin çok iyi bir durumda olduğunu ve böyle bir durumdayken "Orta Doğu’da daha önce hiç görülmeyen büyüklükte bir yangını söndürmek için" İran’a operasyon kararı aldıklarını anlatan Trump, "İran’ın bu şekilde devam etmesine izin veremezdik. Nükleer silaha sahip olacaklardı. B-2 bombardıman uçaklarıyla onları vurmasaydık, nükleer silah elde edeceklerdi. Bu hem ülkemiz hem de dünya için çok üzücü olurdu. Bu nedenle ‘Orta Doğu’daki yangını söndürmek zorundayız’ dedim ve bunu yaptık. Asla nükleer silaha sahip olamayacaklar. Büyük bir yığınak yaptık" ifadelerini kullandı.

İran savaşı nedeniyle akaryakıta daha fazla ücret ödemek zorunda kalanların bunu İran’ın nükleer silaha sahip olmaması için yaptıkları bir fedakarlık olduğunu anlamalarını talep eden Trump, "İran, dünyada teröre en fazla destek sağlayan ülke. Nükleer silaha sahip olmalarını istemiyoruz. Bu yüzden, biraz fazla ödeme yapmanız gerektiğinde bunu hatırlayın" dedi. Trump, "Bunu yaptığım için asla özür dilemeyeceğim. Doğru olanı yaptım" şeklinde konuştu.

ABD’nin İran’a yönelik saldırıyı tüm dünya için yaptığını savunan Trump, "Gerçekten harika bir iş çıkarıyoruz. Ordumuz inanılmaz ve uyguladığımız abluka aşılmaz durumda. Çelikten bir duvar gibi" dedi.

"İran’da ne kadar başarılı olduğumuz konusunda kimsenin fikri yok"

ABD’nin Venezuela’nın ardından İran’da da büyük bir zafer kazanmakta olduğunu savunan Trump, "İran’da ne kadar başarılı olduğumuz konusunda kimsenin fikri yok. Medya bunu yazmak istemiyor ama gerçeği biliyor. Ne kadar iyi durumda olduğumuzu kimin bildiğini biliyor musunuz? İran" dedi.

İran’ın donanmasının tamamının imha edildiğini söyleyen Trump, "Toplam 159 gemileri vardı. Tamamı şu anda denizin dibinde. 212 adet çok güzel uçakları vardı ve bazılarını Obama döneminde ABD’den almışlardı. Uçaklarının tamamı düşürüldü. Hepsi yok oldu. Liderleri kalmadı. Liderlerinin birinci kademesi yok oldu. İkinci kademe liderleri de yok oldu. Üçüncü kademenin de yarısı yok oldu. Benim sorunlarımdan biri de bu. Müzakere edecek kimse kalmadı" dedi. Trump, "İran, dünyada kimsenin cumhurbaşkanı olmak istemediği tek ülke" ifadelerini kullandı.
İran’ın halen füze ve insansız hava araçlarına sahip olduğunu fakat bunların fazla olmadığını söyleyen Trump, "Üretim kapasitelerinin büyük bir kısmı yok edildi" dedi.

ABD medyasında İran’ın çok iyi durumda olduğunu savunan haberlere tepki gösteren Trump, İran’da enflasyonun yüzde 350 olduğunu ve para biriminin değersiz hale geldiğini söyledi. Trump, "Bunlar yalnızca yalan haber. Bu konuda yapacak bir şey yok" dedi.

Sızıntılardan biri Hürmüz Boğazı yakınındaki Kiş Adası çevresinde, diğeri ise yaklaşık 100 kilometre güneybatısındaki Serri Adası yakınında görüldü. Kiş Adası çevresindeki petrol tabakasının yaklaşık 160 kilometre boyunca yayıldığı ve bazı bölümlerde ağır fuel oil izleri bulunduğu belirtildi. Kıyıya da koyu renkli, petrol benzeri bir sıvının vurduğu bildirildi.

Kiş Adası’ndaki sızıntının, 3 Ağustos’ta Hürmüz Boğazı’ndan geçerken saldırıya uğrayan Liberya bayraklı Minoan Pioneer adlı kuru yük gemisinden kaynaklanmış olabileceği değerlendiriliyor. Saldırıda bir denizci kaybolmuş, gemide sızıntı meydana gelmişti. İran Dışişleri Bakanlığı da kirliliğin Kiş Adası’na ulaştığını ve ilk bulguların kaynağın yabancı bir kuru yük gemisi olduğunu belirtti.

Öte yandan sızıntıların kesin kaynağı ve yayılan maddenin niteliği henüz bağımsız olarak doğrulanmadı. Bölgede devam eden çatışmaların petrol sızıntılarının tespit edilmesi ve müdahale çalışmalarını zorlaştırdığı belirtilirken, uzmanlar petrolün denize sızmaya devam etmesi halinde ekosistemler ve kıyı bölgeleri üzerindeki çevresel zararın büyüyebileceği konusunda uyarıyor.

Bölgede ayrıca Hürmüz Boğazı dışında, Umman açıklarında karaya oturan Caroline Bezengi tankerinin neden olduğu ve yaklaşık 2 bin kilometrekareye yayıldığı tahmin edilen ayrı bir petrol sızıntısı bulunuyor. Bu olayın İran-ABD çatışmasıyla bağlantılı olmadığı belirtiliyor.

Bakanlığın açıklamasına göre vurulan deniz araçları arasında 7 kuru yük gemisi, 5 devriye botu, 2 römorkör ve 1 tanker bulunuyor. Moskova, Rus güçlerinin söz konusu dönemde Ukrayna’nın askeri sanayi tesislerinin yanı sıra lojistik merkezleri, limanları ve askeri amaçlarla kullanılan gemileri hedef aldığını öne sürdü.

Rusya Savunma Bakanlığı ayrıca Rus güçlerinin Ukrayna cephesinin farklı bölgelerinde ilerleme sağladığını ve 8 yerleşim yerinin ele geçirildiğini iddia etti. Söz konusu yerleşimlerin Harkiv, Zaporijya ve Donetsk bölgelerinde bulunduğu belirtildi.

Açıklamada, Rus ordusunun son bir haftada Ukrayna’nın askeri ve lojistik kapasitesine yönelik saldırılarını sürdürdüğü ifade edildi. Moskova’nın gemilere ilişkin açıklaması, Karadeniz ve çevresindeki denizcilik altyapısına yönelik karşılıklı saldırıların yoğunlaştığı bir dönemde geldi.

Öte yandan Ukrayna da son dönemde Rusya’nın deniz üsleri, limanları ve lojistik faaliyetlerine yönelik saldırılarını artırıyor. Özellikle Novorossiysk çevresindeki Rus deniz ve liman altyapısı Ukrayna saldırılarının hedefi olurken, bölgedeki gelişmeler ticari deniz taşımacılığının güvenliği açısından da yakından takip ediliyor.

Zaharova, Türkiye'nin denizdeki askeri faaliyetlere moratoryum önerisinin Rus tarafına ulaşıp ulaşmadığı ve Moskova'nın böyle bir seçeneği değerlendirmeye hazır olup olmadığı yönündeki soruya yanıt verdi.

Zaharova, Rusya'nın sivil gemilere yönelik olarak "Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin insansız hava araçlarıyla gerçekleştirdiği pervasız terör eylemleriyle" düzenli olarak karşı karşıya kaldığını öne sürdü.

Zaharova şöyle devam etti: "Bununla birlikte durumun iyileşeceğine dair herhangi bir emare görmüyoruz. Dolayısıyla Kiev rejimine yalnızca geçici bir soluklanma sağlayacak yarım tedbirler için de gerekçe görmüyoruz."

Reuters bir gün önce, Ukrayna'nın bir aracı üzerinden Rusya'ya Karadeniz'deki sivil hedeflere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını önerdiğini, ancak henüz yanıt alamadığını bildirdi.

Daha önce Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Rusya ve Ukrayna'ya Karadeniz'de ateşkes sağlayacak bir mekanizma oluşturma çağrısında bulunmuştu.

Ankara ayrıca Rusya ve Ukrayna'ya giden ticari gemiler için iki ayrı güvenli koridor kurulmasını öngören bir plan hazırladı.

Buna göre taraflar, bu güzergahlara saldırı düzenlememeyi taahhüt edebilecek.

Ukrayna son aylarda Azak Denizi ve Karadeniz'deki Rus gemilerini insansız hava araçlarıyla hedef almaya başladı.

Kiev, ilhak edilen Kırım'a giden ikmal hatlarını kesmeyi ve gölge filo tankerleriyle yapılan petrol ihracatını sekteye uğratmayı amaçladığını açıklamıştı.

Ukrayna ordusu ayrıca Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu'nun terminallerini, Kazakistan petrolü taşıyan gemileri ve Novorossiysk'teki tahıl terminallerini vurdu.

Rusya buna karşılık Odessa bölgesindeki limanları ve bu limanlara giren, aralarında yabancı gemilerin de bulunduğu sivil gemileri vurmaya başladı. Saldırılarda balistik füzeler kullanıldı.

Ukrayna hava savunma sistemi, Patriot önleme füzelerinin yetersizliği nedeniyle bu füzelere karşı koruma sağlayamıyor.

Ukraynalı yetkililerin verilerine göre Rus ordusu haziran ve temmuz aylarında en az 50 yük gemisine saldırdı.

Bu saldırılarda 30'dan fazla kişi hayatını kaybetti.

Öte yandan Reuters'a konuşan konuya vakıf bir kaynak, Rusya'nın Karadeniz ve Azak Denizi'ndeki terminaller üzerinden yaptığı tahıl ihracatının temmuz ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 22,8 azalarak 1,8 milyon tona gerilediğini söyledi.

Reuters'ın verilerine göre Ukrayna'nın tahıl ihracatı ise ağustosun henüz tamamlanmamış ilk iki haftasında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 75 düştü.

Ekonomistlerin tahminine göre Karadeniz limanlarının tamamen faaliyet dışı kalması Ukrayna'ya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 1 ila 1,5'i kadar bir maliyet getirebilir.

Hegseth, ateşkes görüşmelerinin tıkanması, küresel petrol arzının azalması ve bölgesel gerginliklerin tırmanması nedeniyle İran’a yönelik deniz ablukasını süresiz olarak sürdürebileceğini ve Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artıracağını belirtti. ABD ordusunun İran'a uyguladığı ve ülkeye ciddi ekonomik zarar veren ablukayı sürdürmek için bölgede deniz varlığını sürdürme kapasitesine sahip olduğunu söyleyen Hegseth, "ABD Donanması böyle bir ablukayı süresiz olarak sürdürebilir. Çünkü gemileri şimdiye kadar yaptığımız gibi dönüşümlü olarak bölgeye gönderip geri çekeceğiz ve bunu sürdüreceğiz" dedi.

Hazine Bakanı Scott Bessent ise dün yaptığı açıklamada, ABD’nin İran’a daha fazla mali zarar vermeyi planladığını söyledi. ABD merkezli Newsmax’te yayınlanan "Rob Schmitt Tonight" programında röportaj veren Bessent, önümüzdeki hafta bazı duyurular yapılacağını belirterek, "Bir ülkeye yönelik ekonomik izolasyon tarihinde daha önce hiç görülmemiş önlemler uygulayacağız" dedi.

İhracata ayrılan ürünler, Tuna Nehri üzerindeki limanlara ve Polonya, Macaristan, Slovakya ile Romanya üzerinden işleyen demiryolu güzergâhlarına yönlendirilmeye başladı. Dünyanın önemli buğday, mısır ve ayçiçeği üreticilerinden biri olan Ukrayna, tarımsal ürünlerinin yaklaşık yüzde 90’ını normal şartlarda Karadeniz üzerinden ihraç ediyor.

Krizin zamanlaması Kiev açısından ayrıca kritik. Ukrayna’da buğday hasadı zirve dönemine ulaşırken tahıl depoları neredeyse tamamen dolmuş durumda. Mısır hasadının ise gelecek ay başlaması bekleniyor.

Ukrayna tarım sektörü ülkenin ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor. Bu nedenle Karadeniz’deki sevkiyatların kesintiye uğraması, savaş koşullarında zaten kırılgan durumda bulunan Ukrayna ekonomisi üzerindeki baskıyı artırıyor.

Öte yandan Ukrayna, Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki Rus gemilerine yönelik saldırılarını artırmış durumda. Yaşanan saldırılarda kısa bir süre önce Türk sivil ticaret gemileri hedef alındı ve Türk denizciler yaşamlarını yitirdi. Böylece dört yılı aşkın süredir devam eden savaşta, askeri hedeflerin yanı sıra Türkiye merkezli sivil ve ticari hedefler de zarar görmeye başladı.

Gıda fiyatları için risk

Karadeniz’deki gerilim yalnızca Rusya ve Ukrayna’yı ilgilendirmiyor. Her iki ülkenin de dünyanın önde gelen tarım ürünü ihracatçıları arasında bulunması, sevkiyattaki kesintilerin küresel gıda fiyatlarına ve enflasyona yansıması riskini beraberinde getiriyor.

Ukrayna Tarım Konseyi (UAC) Başkan Yardımcısı Denis Marçuk’a göre Ukrayna, dünya buğday arzının yaklaşık yüzde 6’sını, mısır arzının ise yaklaşık yüzde 11’ini karşılıyor.

Marçuk, özellikle Ukrayna tahılına bağımlı Afrika ve Orta Doğu ülkelerinde, sevkiyatların zamanında gerçekleştirilememesi halinde "ciddi gıda güvenliği sorunları yaşanabileceği" uyarısında bulundu.

Ukrayna’nın bu yıl yaklaşık 60 milyon ton tahıl üretmesi bekleniyor. Bu rakam 2025 seviyelerine yakın.

Ancak ihracatın aksaması yalnızca mevcut hasadı değil, gelecek yılın üretimini de tehdit ediyor. Çiftçilerin ürünlerini satamaması, yeni üretim döneminde tohum, gübre, yakıt ve diğer girdileri finanse edecek nakit akışını azaltıyor.

Karadeniz’deki sevkiyat sorunları ve arz endişeleri nedeniyle Chicago piyasalarında tahıl fiyatları temmuz ayında bir yılı aşkın sürenin en yüksek seviyelerine çıkarken, Ukrayna iç piyasasında tam tersi bir tablo ortaya çıktı. Ürünlerin ülke içinde birikmesi nedeniyle yerel tahıl fiyatları sert bir şekilde geriledi.

Kiev'den ateşkes teklifi

Savaş öncesinde ve deniz trafiğinin işlediği dönemlerde Ukrayna, Karadeniz üzerinden ayda yaklaşık 4-5 milyon ton tarım ürünü ihraç ediyordu.

Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından ihracatın kesilmesi küresel gıda krizi endişelerini artırmış, bunun üzerine Türkiye ve Birleşmiş Milletler arabuluculuğunda Karadeniz Tahıl Girişimi oluşturulmuştu.

Rusya 2023’te anlaşmadan çekildikten sonra Ukrayna, Karadeniz’in batı kıyıları boyunca Romanya ve Bulgaristan’ın kara sularına yakın seyreden alternatif bir deniz koridoru oluşturdu.

Ancak Ukrayna Limanlar İdaresi’ne göre Rusya, yalnızca temmuz ve ağustos ayının başında Karadeniz’deki Ukrayna liman altyapısına 70’ten fazla, gemilere ise 62 saldırı gerçekleştirdi. Bu saldırılar sonucunda deniz taşımacılığı yeniden büyük ölçüde kesintiye uğradı.

Moskova ise saldırıların, meşru askeri ve lojistik altyapı ve yabancı silah taşıdığını öne sürdüğü gemileri hedef aldığını savunuyor.

Reuters’a konuşan konuya yakın bir kaynağa göre Ukrayna, yaşanan krizin ardından Karadeniz’de sivil hedeflere yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını öngören bir teklif Rusya’ya iletti.

Teklifin üçüncü bir taraf aracılığıyla Moskova’ya ulaştırıldığı belirtilirken, Kiev’in henüz Rusya’dan yanıt almadığı bildirildi.

Türkiye'yi nasıl etkiler?

Türkiye açısından tablo öncelikle Karadeniz’de deniz güvenliği, ticaret koridorlarının sürekliliği ve Montrö rejiminin yönetimi bakımından önem taşıyor. Karadeniz'de yükselen gerilim, çatışmanın ticari deniz trafiğiyle giderek daha fazla iç içe geçmesi anlamına geliyor. Bu durum, Karadeniz’e kıyısı olan en büyük NATO askeri gücü olarak Türkiye üzerindeki mayın temizleme, deniz gözetleme ve seyrüsefer güvenliği yükünü artırırken; Ankara açısından Rusya ile doğrudan gerilime girmeden Karadeniz’in ticari trafiğe açık tutulması daha kritik hale geliyor. Aynı zamanda Romanya ve Bulgaristan kıyıları boyunca işleyen alternatif koridorun önem kazanması, NATO’nun Karadeniz’deki üç kıyıdaş üyesi Türkiye-Romanya-Bulgaristan arasındaki deniz güvenliği koordinasyonunun stratejik değerini yükseltiyor.

Ekonomik açıdan ise kriz Türkiye için çift yönlü sonuçlar üretebilir. Ukrayna tahılının dünya piyasasına erişiminin azalması buğday, mısır, yem ve bitkisel yağ fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluşturarak Türkiye’nin gıda enflasyonu ve tarımsal girdi maliyetlerini olumsuz etkileyebilir. Buna karşılık Ukrayna’nın alternatif ihracat kanallarına duyduğu ihtiyaç, Türk limanları, lojistik şirketleri, boğazlar ve Türkiye merkezli tahıl ticareti açısından yeni ticari fırsatlar da yaratabilir. Ancak ekonomik açıdan Türkiye için asıl risk, Ukrayna tahılının alternatif güzergâhlara yönelmesinden çok Karadeniz kaynaklı arz şokunun iç fiyatlara hangi kanallardan taşınacağıdır.

Ukrayna ve Rusya kaynaklı buğday, mısır ve yağlı tohum arzındaki kesinti veya navlun, sigorta ve savaş riski primlerindeki artış; Türkiye’de ekmek ve un fiyatlarının da ötesinde yem üzerinden halihazırda oldukça yüksek olan et, süt, yumurta ve tavuk ürünlerini; ayçiçeği üzerinden bitkisel yağ ve işlenmiş gıda fiyatlarını da etkileyebilecek bir 'ekstra maliyet zinciri' yaratabilir. Dolayısıyla Karadeniz’de kalıcı bir lojistik aksama, doğrudan gıda enflasyonunu ve dolaylı olarak genel TÜFE’yi yukarı itebilecek bir etki üretebilir.

Bu risk Türkiye açısından özellikle önemlidir; TÜİK’in haziran verilerinde gıda ve alkolsüz içeceklerde yıllık enflasyon yüzde 35,45 seviyesinde bulunuyor ve bu grubun yıllık TÜFE’ye katkısı 8,61 puana ulaşıyordu. Karadeniz’deki son gelişmelerin uluslararası tahıl fiyatlarında şimdiden oynaklık yarattığı da görülüyor.

Bu durumda, Türkiye açısından kritik ekonomik hedef, transit ticaretten gelir elde etmekten ziyade, Karadeniz tahıl arzının kesintisiz ve düşük maliyetle dünya piyasalarına çıkmasını sağlayarak ithal gıda enflasyonu riskini sınırlamak olarak öne çıkıyor.

Kaynak: Cumhuriyet

Bu dönemde motorin türlerinin ithalatı ise yüzde 24,3 azalarak 913 bin 254 ton oldu. İthalatın kalan kısmını havacılık ve denizcilik yakıtları ile diğer ürünler oluşturdu.

Böylece toplam ithalat, haziranda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 12,9 azalarak 4 milyon 17 bin 943 ton olarak kayıtlara geçti.

En fazla ham petrol ve petrol ürünleri ithalatı, 1 milyon 519 bin 116 tonla Rusya'dan yapılırken, bu ülkeyi 570 bin 676 tonla ABD ve 464 bin 22 tonla Kazakistan izledi.

Yurt içi benzin satışları haziranda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 9,33 artarak 574 bin 792 ton oldu. Toplam petrol ürünü satışları yüzde 9,14 artarak 3 milyon 289 bin 578 ton, motorin satışları ise yüzde 9,69 artarak 2 milyon 573 bin 462 ton olarak gerçekleşti.

Aynı dönemde petrol piyasasında toplam ihracat yüzde 17,2 azalarak 1 milyon 209 bin 526 ton oldu.

Türkiye'nin denizcilik yakıtları ihracatı yüzde 34,83 azalarak 120 bin 693 ton olarak belirlenirken, motorin türleri ihracatı yüzde 18,76 azalarak 236 bin 336 ton olarak kaydedildi.

Havacılık yakıtları ihracatı yüzde 3,15 artarak 594 bin 749 ton, benzin türleri ihracatı ise yüzde 52,55 azalarak 5 bin 916 ton oldu.

Aynı dönemde toplam rafineri petrol ürünleri üretimi yüzde 1,52 azalışla 3 milyon 405 bin 560 ton olarak gerçekleşti.

Havacılık yakıtları üretimi haziranda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 6,74 azalarak 583 bin 385 ton, benzin türleri üretimi yüzde 20,04 artarak 521 bin 961 ton oldu. Motorin türlerinin üretimi ise yüzde 4,89 artarak 1 milyon 472 bin 566 ton olarak kaydedildi.

Kaynak: Bloomberght

Öte yandan cumartesi günü de bir ADNOC gemisinin boğazdan geçişi sırasında İran tarafından saldırıya uğradığı belirtilmişti.
Dünyanın en büyük enerji üreticilerinden biri olan ADNOC, ham petrol, doğal gaz ve rafine ürünleri dünya çapında ihraç ediyor.

Aynı santralde 11 Ağustos 2025'te de benzer bir denizanası istilası yaşanmış ve dört reaktör ünitesi devre dışı bırakılmıştı.

Santralin işletmecisi EDF'nin benzer olayların önüne geçmek için yüz binlerce euro harcamasına rağmen, denizanası istilasının 12 ay sonra yeniden yaşandığı bildirildi.

Uzmanlar, yaşanan denizanası istilasının iklim değişikliğinin önemli sonuçlarından biri olduğuna dikkat çekiyor. Artan deniz suyu sıcaklıklarının, denizanalarının besin kaynağı olan planktonların çoğalmasını desteklediği ve üreme döngülerini hızlandırdığı belirtiliyor.

Santralin işletmecisi EDF ise tesis çevresine balıkçı tekneleri konuşlandırarak denizanası kütlelerini santralden uzaklaştırmaya çalıştığını açıkladı. Şirket, santralin önümüzdeki günlerde yeniden tam kapasiteyle çalışmasının beklendiğini bildirdi.

Haberde, denizanalarının nükleer santralde üretimi durdurmasının, doğanın insan altyapısını ve bilimsel tesisleri aksattığı tek örnek olmadığına dikkat çekildi.

ABD'nin Connecticut eyaletinde bir rakunun elektrik trafosuna girmesi sonucu binden fazla elektrik kesintisi yaşandığı ve 2 bin 500'den fazla abonenin elektriksiz kaldığı hatırlatıldı.

Benzer bir olay Washington'daki Yerçekimsel Dalga Gözlemevi'nde (LIGO) yaşandı. Buz tutan soğutma borularını gagalayan kuzgunların hassas ölçüm cihazlarında veri bozulmalarına yol açtığı belirtildi. CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda ise soğutma sistemlerine düşen bir ekmek parçasının elektrik kesintisine neden olduğu aktarıldı.

Uzmanlar, bu tür olayların insan faaliyetlerinin doğal yaşam alanları üzerindeki etkisinin ve doğayla kurulan dengesiz ilişkinin bir yansıması olduğuna dikkat çekiyor.

Hakan Çendik’in 7Deniz’e verdiği bilgiye göre, Yunanistan’ın Gavdos Adası’nın doğusunda olumsuz hava koşulları altında yarı batık vaziyette bulunan bir teknedeki 16’sı çocuk toplam 48 kişi, DONAU EKSPRES II gemisi tarafından gerçekleştirilen kurtarma operasyonuyla güvenli şekilde gemiye alındı.

Olumsuz hava koşullarında 48 kişi kurtarıldı

Zorlu hava ve deniz şartlarına rağmen gerçekleştirilen operasyonda DONAU EKSPRES II Kaptanı ve mürettebatı, teknede bulunan kişilerin tamamını kurtarmayı başardı.

Kurtarılan 48 kişinin 16’sının çocuk olduğunu belirten Çendik, gemiye alınmalarının ardından göçmenlerin temel ihtiyaçlarının da DONAU EKSPRES II mürettebatı tarafından karşılandığını ifade etti. Kurtarılan kişilerin gemide kaldıkları süre boyunca mürettebatın tüm imkânlarını seferber ettiğini aktardı.

Çendik, operasyonu denizcilik sorumluluğu ve insanlık adına önemli bir örnek olarak nitelendirerek, “Olumsuz hava şartlarında gerçekleştirilen bu başarılı operasyonda gösterdikleri cesaret, duyarlılık ve üstün denizcilik sorumluluğu nedeniyle DONAU EKSPRES II Kaptanı ve tüm mürettebatını gönülden tebrik ediyorum” dedi.

Mastership yönetimine teşekkür

Çendik, geminin işletmesini yürüten Mastership yetkilileri ile Celal Akata ve ortaklarına da teşekkür ederek, kurtarma operasyonunda ortaya konulan yaklaşımın Türk denizciliği açısından gurur verici olduğunu vurguladı.

Operasyona destek sağlayan Ankara Arama-Kurtarma Birimi ile ilgili kurum ve kuruluşlara da teşekkür eden Çendik, sözlerini şöyle tamamladı:

“DONAU EKSPRES II Kaptanı ve mürettebatına Allah selamet versin.”

7DENİZ

Veson Nautical denizcilik analisti Jarl Milford tarafından yapılan yeni analiz, Kuzey Amerika’dan LNG ihracatındaki artışın Katar’daki kayıp hacimlerin telafi edilmesine yardımcı olduğunu ortaya koyuyor.

ABD’nin LNG ihracatı yılbaşından bu yana yüzde 22 arttı ve Kanada bu yıl şimdiden 5,5 milyon ton sevkiyat gerçekleştirdi. Bu miktar, 2025 yılının tamamında gerçekleştirdiği toplam sevkiyatın iki katından fazla.

Stoklardan yapılan çekimler, talep kısıtlamaları ve elektrik üretiminde kömür kullanımına geçiş de etkinin hafifletilmesine yardımcı oluyor.

JKM (Japonya-Güney Kore LNG fiyat endeksi) fiyatları çatışmanın başlamasından bu yana iki katına çıktı ancak 2022’deki doğal gaz şoku seviyelerinin hâlâ oldukça altında.

Yılın ikinci yarısına ilişkin görünüm, Orta Doğu’daki kesintinin kış aylarına kadar devam edip etmeyeceğine bağlı.

Jarl, “Çözülmemiş Orta Doğu durumu nedeniyle yılın ikinci yarısına ilişkin görünüm belirsizliğini koruyor. Doğal gaz piyasası şu ana kadar dayanıklılığını kanıtlamış olsa da kesintinin uzaması halinde kışa girerken koşulların sıkılaştığını görebiliriz” değerlendirmesinde bulundu.

7DENİZ

Ukrayna'nın üçüncü bir taraf aracılığıyla teklifi Moskova'ya ilettiği ancak Rusya'dan henüz yanıt alamadığı bildirildi.

Karadeniz'de son aylarda, her iki ülke ordularının sivil gemileri hedef aldığı çok sayıda olay yaşandı. Bu saldırılarda Türkiye bayraklı veya Türk şirketlerince işletilen çok sayıda gemi de vuruldu, yaralanan denizciler oldu.

Her iki ülke saldırılar ile birbirlerinin limanlarına mal taşınmasını önlemeyi, tarım ve petrol ürünü ticaretini aksatarak üstünlük sağlamayı amaçlıyor.

Rusya ve Ukrayna küresel tarım ticaretinde önemli bir yere sahip.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan cumartesi günü yaptığı açıklamada, savaşan taraflara Karadeniz'deki saldırıları durdurmaları yönünde bir teklif ilettiklerini açıklamıştı.

Fidan Karadeniz'deki gelişmelere ilişkin, "İlk önce askeri limanları, askeri gemileri vuruyorlardı; şimdi ticari gemileri vuruyorlar ayrım yapmadan. Maalesef burada Türk gemileri de nasibini alıyor" demiş, devamında şunları kaydetmişti:

"İki tarafa da bu konuda bir moratoryum ilan edilmesiyle ilgili mekanizma kurulması çağrımızı ilettik. Ukraynalıların bu konuda bir talebi de vardı zaten. Biz bunu Rus mevkidaşlarımıza da ilettik."

İngiliz Financial Times (FT) gazetesi de çarşamba günü, Karadeniz'deki saldırıları durdurması yönünde ABD'den Kiev'e talepte bulunulduğunu yazmıştı.

FT'nin haberine göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, telefonda görüştüğü Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiy'den gemilere yönelik saldırıları durdurmalarını istedi. ABD'nin özellikle petrol tankerlerinin hedef alınmasının enerji fiyatlarına etkisinden rahatsız olduğu belirtiliyor.

Ukrayna son haftalarda Rus enerji ve lojistik altyapısına yönelik uzun menzilli ve yoğun insansız hava aracı saldırıları gerçekleştiriyor.

Kaynak: Reuters, DW Türkçe

Haberde ayrıca USS Abraham Lincoln'deki denizciler ve ailelerinin gemideki temel ihtiyaç malzemelerindeki eksiklik, aylar süren kesintisiz görevler ve kötüleşen ruh sağlığı gibi sorunlara ilişkin şikayetlerde bulunduğu aktarıldı. Bazı denizcilerin ailelerinin ise yakınlarının gemiden denize atlamaya teşebbüs ettiğine ilişkin iddiaları basına taşıdığı belirtildi.

ABD'li senatörden Savunma Bakanı Hegseth'e mektup

Habere göre ABD'li Senatör Richard Blumenthal, geçtiğimiz kasım ayında göreve başlayan USS Abraham Lincoln'ün yaklaşık 200 gün boyunca limana uğramadan görev yaparak bir rekora imza attığını belirtti. Blumenthal'ın dün ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ve ABD Donanması Sekreteri Vekili Hung Cao'ya bir mektup göndererek, uçak gemisindeki şartlara ilişkin iddialara dikkat çektiği kaydedildi. Blumenthal mektubunda, "Temel ihtiyaç malzemelerinde eksiklik, su kirliliği, tesisat sorunları, kötüleşen ruh sağlığı, güverte güvenliğine ilişkin endişeler ve gemiye gönderilen kargoların aylar boyunca kaybolmasına neden olan posta sistemindeki aksaklıklara ilişkin yaygın şikayetler bulunuyor" ifadelerini kullandı.

Hegseth ise gemideki şartlara ilişkin iddiaların "tamamen yanlış yansıtıldığını" söyledi. ABD Savunma Bakanı, Panama ziyareti sırasında gazetecilere yaptığı açıklamada, "Her geminin, her mürettebatın ve her kaptanın, her an sağlayabileceğimiz tüm imkanlara sahip olduğundan emin oluyoruz. Bazı görevler diğerlerinden daha uzun sürüyor. Bu denizcilere herkesten daha fazla saygı ve minnet duyuyorum. Açık denizlerde zorlu şartlarda ve daha az liman ziyaretiyle yaptıkları iş gerçekten inanılmaz" dedi.

Öte yandan, denizcilerin ailelerinin bu ayın başlarında ABD'nin California eyaletindeki San Diego kentinde düzenlenen bir toplantıda Donanma Sekreteri Vekili Hung Cao'ya gemideki şartlarla ilgili şikayetlerini ilettiği aktarıldı.

Güvenlik kaynakları, USS George Washington ve beraberindeki taarruz grubunun Güneydoğu Asya'daki Malakka Boğazı yakınlarında bulunduğunu bildirdi.

USS Abraham Lincoln'ün yanı sıra USS George H.W. Bush uçak gemisinin de İran çatışması kapsamında bölgede konuşlandırıldığı biliniyor.

Petrol piyasasında savaşın ilk şoku artık yerini daha zor bir soruya bırakıyor: Dünya ne kadar süre stoklardan yaşamaya devam edebilir? Temmuz verileri, hem küresel rezervlerin hem de kritik yakıt stoklarının hızla inceldiğini gösteriyor.

Savaşın faturası 2,6 milyar varile ulaştı

Küresel petrol piyasasındaki kesintinin büyüklüğünü ortaya koyan en çarpıcı hesaplardan biri Saudi Aramco’dan geldi. Şirket yönetimine göre savaşın başlangıcından bu yana dünya piyasasının kaybettiği petrol miktarı yaklaşık 2,6 milyar varile ulaştı.

Bu miktar, savaş öncesindeki günlük 103 milyon varillik küresel tüketim esas alındığında yaklaşık 25 günlük dünya petrol talebine karşılık geliyor. Ancak kaybolan arzın tamamının güncel tüketim açığına dönüşmediği, yüksek fiyatlar ve ekonomik yavaşlama nedeniyle talebin de gerilediği belirtiliyor.

Piyasadaki mevcut açığın günlük yaklaşık 5 milyon varil olduğu tahmin ediliyor. Asıl kritik hesap da bu noktada başlıyor.

Petrol stoklarında 180 günlük hesap

Uluslararası Enerji Ajansı üyesi ülkelerin devlet ve ticari stokları birlikte değerlendirildiğinde yaklaşık 1,5 milyar varillik bir tampon bulunuyor. Günlük 5 milyon varillik açık değişmezse bu miktar kağıt üzerinde yaklaşık 300 günlük ihtiyacı karşılayabilir.

Ancak bu petrolün tamamı hükümetlerin istediği anda piyasaya sürebileceği bir rezerv değil. Rafinerilerin ve şirketlerin operasyonlarını sürdürebilmek için tuttuğu ticari stoklar da bu toplamın içinde yer alıyor.

Devletlerin doğrudan kontrolündeki ve acil durumda kullanılabilecek petrol rezervleri ise yaklaşık 900 milyon varile kadar gerilemiş durumda. Günlük 5 milyon varillik arz açığının tamamen bu kaynaktan kapatılması halinde teorik süre yalnızca 180 güne düşüyor.

Bu hesap savaşın altı ay sonra mutlaka petrol kıtlığı yaratacağı anlamına gelmiyor. Arzın toparlanması, Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin artması, talebin daha fazla gerilemesi veya üretimin başka bölgelerde yükselmesi bu süreyi değiştirebilir.

ABD’nin petrol kasası 1983 seviyesinde

Rezervlerdeki aşınmanın en dikkat çekici örneklerinden biri ABD’de görülüyor. ABD Stratejik Petrol Rezervi 7 Ağustos itibarıyla yaklaşık 298,7 milyon varile gerileyerek Ocak 1983’ten bu yana görülen en düşük seviyeye indi.

Sorun yalnız rezervin miktarı da değil. ABD Sayıştayı’nın değerlendirmeleri, stratejik rezerv altyapısında yaşlanma, bakım eksiklikleri ve bazı depolama sahalarındaki operasyonel kısıtların petrolün tamamının aynı hızla piyasaya ulaştırılmasını zorlaştırabileceğine işaret ediyor.

2025 sonu itibarıyla rezervdeki ham petrolün dörtte birinden fazlasının inşaat ve yeraltı depolama kaynaklı nedenlerle çekime hazır olmadığı tespit edilmişti. Depolama kuyuları, boru hatları ve petrolün teslim edilebilirliğiyle ilgili sorunlar da yüksek miktarlı yeni bir rezerv kullanımında kapasiteyi sınırlayabilecek unsurlar arasında bulunuyor.

Bu nedenle tanklarda veya yeraltı tuz mağaralarında bulunan petrol miktarı ile kriz anında piyasaya gerçekten ulaştırılabilecek miktar arasında önemli bir fark oluşabiliyor.

Asıl sıkışma dizel ve jet yakıtında

Petrol piyasasının karşı karşıya olduğu risk yalnız ham petrol stoklarından ibaret değil. Küresel dizel ve jet yakıtı stoklarının beş yıllık aralığın alt sınırına kadar gerilemesi, rafineri tarafındaki sorunu daha kritik hale getiriyor.

Orta Doğu’daki rafinerilerin savaş nedeniyle zarar görmesi ve Rusya’daki rafineri tesislerine yönelik saldırılar, özellikle orta distilat ürünlerinde arzı sınırlıyor. IEA verilerine göre Rusya, Orta Doğu ve Asya’dan yapılan deniz yoluyla dizel ihracatı geçen yıla göre günlük yaklaşık 1,3 milyon varil azalırken jet yakıtı ihracatındaki kayıp da günlük 670 bin varil civarında bulunuyor.

Bu tablo ham petrol bulunsa bile gerekli yakıtın doğru yerde ve doğru zamanda bulunamayabileceği anlamına geliyor. Özellikle taşımacılık, havacılık ve sanayi için kritik olan dizel ve jet yakıtındaki sıkışıklık, enerji krizinin doğrudan ekonomik maliyetini artırabilecek bir başlık olarak öne çıkıyor.

Türkiye açısından da riskin önemli bölümü burada bulunuyor. Petrol ve ürün fiyatlarında kalıcı bir yükseliş, akaryakıt, havayolu, lojistik ve üretim maliyetleri üzerinden enflasyon ve dış ticaret dengesi üzerinde yeni baskı oluşturabilir.

Çin’in elindeki tampon daha büyük

Batılı ülkelerin stratejik rezervleri hızla azalırken Çin çok daha farklı bir konumda bulunuyor. Pekin yönetimi petrol stoklarının büyüklüğünü resmi olarak açıklamadığı için tahminler kurumlar arasında önemli ölçüde değişiyor.

Sektör hesaplamaları Çin’in yaklaşık 1 milyar ile 1,7 milyar varil arasında ham petrol stoku tutabileceğine işaret ediyor. Üst tahmin doğruysa Çin, savaş öncesinde Hürmüz Boğazı üzerinden yaptığı yaklaşık günlük 5,5 milyon varillik petrol ithalatını stoklarıyla neredeyse bir yıl karşılayabilecek büyüklükte bir tampon taşıyor.

Bu nedenle savaşın uzaması yalnız enerji fiyatlarında değil, ülkelerin kriz karşısındaki dayanıklılığında da büyük fark yaratabilir. Büyük rezerv sahibi ülkeler zaman kazanırken stoku sınırlı ve ithalata bağımlı ekonomiler fiyat ve arz şoklarına daha açık hale geliyor.

Gözler yeniden Hürmüz’de

IEA’nın Ağustos raporu, temmuz sonunda gözlenen küresel petrol stoklarının 7,9 milyar varilin altına gerilediğini gösteriyor. Savaşın başlangıcından temmuz sonuna kadar toplam stok kaybı 410 milyon varile ulaştı.

Bu toplamın içinde ticari stoklar, ham petrol, ürün stokları ve denizde taşınmakta olan petrol de bulunduğu için rakamın tamamı gerçek bir acil durum rezervi olarak kullanılamıyor. Petrol piyasasının güvenlik yastığının büyüklüğü bu nedenle yalnız depolarda kaç varil olduğuyla değil, o petrolün ne kadar hızlı erişilebilir olduğuyla belirleniyor.

Önümüzdeki dönemde en kritik değişken yeniden Hürmüz Boğazı olacak. Sevkiyatların normalleşmesi petrol stokları üzerindeki baskıyı azaltabilirken savaşın ve taşımacılık kesintilerinin uzaması, dünyanın yıllardır biriktirdiği acil durum tamponunu daha da küçültebilir.

Bugünkü tablo henüz “petrol bitiyor” anlamına gelmiyor. Ancak savaşın uzaması halinde piyasanın elindeki zaman artık yıllarla değil, giderek aylarla hesaplanmaya başlıyor.

Kaynak: Dünya

The Story of a new build classic boat SUADIYE Build by MCE Yachts Designed by Taka Yacht Design.