Trump, Hürmüz Boğazı'nda bekleyen ticari gemilerin geçişine yardım etme amacıyla "Özgürlük Projesi" adıyla 4 Mayıs'ta operasyon başlatılacağını açıklamış, 6 Mayıs'ta yaptığı açıklamada ise operasyonun durdurulmasına karar verdiklerini açıklamıştı.

Fransa ve İngiltere, 17 Nisan'da Paris'te Hürmüz Boğazı'yla ilgili 51 ülkeden temsilcilerin bir araya geldiği uluslararası zirveye ev sahipliği yapmıştı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer toplantının ardından yaptığı açıklamada, iki ülkenin şartlar elverdiğinde denizcilik rotalarının güvenliğini sağlamaya yardımcı olmak için çok uluslu bir misyona öncülük edeceğini belirtmişti. Starmer, girişimin tamamen savunma amaçlı olacağını ve ticari deniz trafiğini güvence altına almaya ve mayın temizleme operasyonlarını desteklemeye odaklanacağını vurgulamıştı.

Sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, "İran Körfezi ve Umman Denizi'ndeki kaptanlara ve gemi sahiplerine, Hürmüz Boğazı'ndan geçişte İran'ın düzenlemelerine uydukları ve bölgesel deniz güvenliğine katkı sağladıkları için teşekkür ederiz. Saldırganların tehditlerinin etkisiz hale getirilmesi ve yeni prosedürlerin devreye girmesiyle birlikte, Hürmüz Boğazı'ndan güvenli ve istikrarlı geçiş sağlanacaktır" denildi.

Arjantin'den Afrika'nın batısındaki Cabo Verde'ye gittiği sırada hantavirüsüne bağlı ölümlerin yaşandığı ve 3 Mayıs'tan bu yana Yeşil Burun Adaları açıklarında karantinada olan Hollanda bayraklı MV Hondius yolcu gemisine İspanya yardım eli uzattı. İspanya Sağlık Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) Yeşil Burun Adaları'nın gemideki 147 mürettebat ve yolcuyu kabul edemeyeceğini bildirdiği aktarılarak, "Kanarya Adaları, gerekli kapasiteye sahip en yakın konumdur. İspanya'nın bu insanlara, aralarında İspanyol vatandaşlarının da bulunduğunu göz önünde bulundurarak ahlaki ve hukuki yardım yükümlülüğü vardır" denildi.

Bakanlık ayrıca, Hollanda'nın resmi talebi üzerine hantavirüsünden etkilenen ve durumu ağır olan gemi doktorunun sevki için yapılacak tıbbi uçuşun da kabul edileceğini duyurarak, durumu acil olan hastaların tahliyelerinin tamamlanmasının ardından geminin Kanarya Adaları'na doğru yolculuğuna devam edeceğini aktardı.

Geminin 3 gün sonra Kanarya Adaları'na ulaşması bekleniyor

Geminin işletmecisi Oceanwide Expeditions ise, geminin Kanarya Adaları'na yolculuğunun 3 gün süreceğini ve geminin Gran Canaria veya Tenerife'ye yanaşacağını açıklayarak, 2 mürettebatın acil tıbbi bakıma ihtiyaç duyduğunu bildirdi.

Kanarya Adaları geminin yanaşmasına karşı

Kanarya Adaları hükümeti, İspanya'daki merkezi hükümetin MV Hondius'un adaya yanaşmasına izin vermesine tepki gösterdi. Kanarya Adaları Hükümet Başkanı Fernando Clavijo, "Bu karar herhangi bir teknik kritere dayanmıyor ve halkı rahatlatacak ya da güvenliğini garanti edecek yeterli bilgi de yok" dedi.

Muhalefet partisi Halk Partisi üyesi Clavijo, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ile acil bir görüşme talebinde bulunduğunu belirtti.

Gemide 3 kişi öldü

Arjantin'den 1 Nisan'da yola çıkan ve 3 Mayıs'ta Yeşil Burun Adaları açıklarına ulaşan gemide 23 ülkeden 88 yolcu ve 59 mürettebat bulunuyor. Gemide şu ana kadar 7 kişide virüs tespit edilirken, 3 kişi hayatını kaybetti. İlk vaka olan Hollandalı erkek yolcu 11 Nisan'da gemide hayatını kaybederken, cenazesi 24 Nisan'a kadar gemide kaldı. Ardından eşi, cenazeyle birlikte Saint Helena'da karaya çıkarıldı. Tahliye sırasında hafif belirtiler gösteren kadın, Güney Afrika'nın Johannesburg kentine yaptığı uçuş sırasında fenalaşması sonrası hastaneye kaldırıldı. Kadın, 26 Nisan'da hayatını kaybetti. Gemide bulunan 1 Almanya vatandaşı ise 2 Mayıs'ta yaşamını yitirdi.

DSÖ, söz konusu uçuştaki yolcular için temas takibinin sürdürüldüğünü bildirdi.

Şirket, saldırının ardından mürettebat arasında yaralananlar olduğunu ve gemide hasar meydana geldiğini bildirdi.

Açıklamada, yaralı mürettebatın tahliye edildiği ve kendilerine tıbbi bakım sağlandığı belirtildi.

Trump, sosyal medya hesabından, Hürmüz Boğazı'ndaki Özgürlük Projesi'nin son durumuna dair açıklama yaptı.

ABD Başkanı Trump, şunları kaydetti:

"Pakistan ve diğer ülkelerin talebi üzerine, İran'a karşı yürüttüğümüz harekatta elde ettiğimiz muazzam askeri başarılar ve ayrıca İran temsilcileriyle tam ve nihai bir anlaşmaya varılması yönünde büyük ilerleme kaydedilmiş olması dolayısıyla, abluka tam olarak yürürlükte kalmakla birlikte, (taraflar arası) anlaşmanın nihai hale getirilip imzalanıp imzalanamayacağını görmek için Özgürlük Projesi'nin kısa bir süreliğine durdurulmasına karşılıklı olarak karar verdik."

Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nda devreye alınan sistemin, İran tarafından "egemenlik temelli bir yönetim mekanizması" olarak tanımlandığı belirtildi.

ABD ve İsrail bağlantılı gemilere yasak gündemde

İran Silahlı Kuvvetleri’nin, 28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından ABD ve İsrail ile bağlantılı gemilerin geçişine izin vermediği belirtilirken, İran meclisinde görüşülen bir yasa tasarısında bu yasağın kalıcı hale getirilmesinin öngörüldüğü ifade edilmişti. Tasarıda ayrıca, düşman olmayan gemiler için geçiş ücreti alınmasına yönelik düzenlemeye yer verileceği aktarılmıştı.

Omrani, ilk belirlemelere göre dört teknenin hasar gördüğünü aktararak, "Ekiplerin koordineli müdahalesiyle yürütülen çalışmalar sonucunda yangın yaklaşık 4 saatlik çabanın ardından kontrol altına alındı. Olayda can kaybı yaşanmadı. Yangının çıkış nedeni henüz bilinmiyor" ifadelerini kullandı.

Bloomberg News'in ulaştığı SOMO'nun bir bildirisinde, OPEC üyesi üreticinin amiral gemisi Basra Medium ham petrolü için resmi fiyatlarda varil başına 33,40 dolara kadar indirim sunduğu belirtiliyor.

Hürmüz Boğazı, Şubat ayı sonlarında savaşın başlamasından bu yana neredeyse geçilmez durumda. Bölgedeki ilk üreticilerden biri olan Irak, Basra Körfezi'nden yapılan ihracatın durmasıyla hızla dolan depolama kapasitesi nedeniyle çatışmanın başlarında üretimini azaltmaya başlamıştı.

Bloomberg'in derlediği gemi takip verilerine göre, Nisan ayında Irak'ın güneyindeki Basra limanında petrol yükleyen gemi sayısı, Mart ayındaki 12'den 2'ye düştü. Bunun nedeni ise boş gemilerin Hürmüz Boğazı üzerinden Basra Körfezi'ne girememesiydi. Normalde bu limanda ayda 80'e kadar tanker yükleme yapabiliyor. Irak hala Türkiye üzerinden bir boru hattıyla ham petrol ihraç ediyor, ancak bu ihracat miktarı gemilerle taşınan miktarların çok küçük bir kısmını oluşturuyor.

Açıklamada alıcıların SOMO'nun Mayıs ayı şartlarını kabul etmesi durumunda, "Teklif, tüm taraflarca zaten bilinen mevcut istisnai koşullar altında verildiğinden, mücbir sebep bu teklife uygulanmayacaktır" deniliyor.

1-10 Mayıs tarihleri arasında yüklenecek Basra Medium petrolü varil başına 33,40 dolarlık bir indirimle sunulurken, bu indirim ayın geri kalanında 26 dolara düşüyor. Basra Heavy petrolü ise resmi fiyatların 30 dolar altında sunuluyor.

Haritaya göre söz konusu alanın güney sınırı, İran’daki Mübarek Dağı ile Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Füceyre’nin güneyi arasında çizilen hat olarak belirlendi. Batı sınırının ise İran’a bağlı Keşm Adası’nın ucu ile BAE’deki Ümmu'l Kayveyn arasında çizilen hat olduğu ifade edildi.

Olayda can kayıpları yaşanırken, bazı hastaların durumunun ağır olduğu bildirildi.

Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan açıklamaya göre, gemide şimdiye kadar toplam 6 kişi hastalıktan etkilendi.

Bu kişilerden 3’ünün hayatını kaybettiği, bir hastanın Güney Afrika’da yoğun bakımda tedavi altında olduğu açıklandı.

Gemide görevli iki personelin ise acil tıbbi müdahaleye ihtiyaç duyduğu belirtildi.

T24'ye yer alan habere göre; Salgının görüldüğü geminin, Hollanda merkezli bir şirket tarafından işletilen “MV Hondius” adlı yolcu gemisi olduğu kaydedildi.

Yetkililer, vakalardan birinin laboratuvar testleriyle doğrulandığını, diğer vakaların ise klinik bulgulara dayanarak şüpheli olarak değerlendirildiğini aktardı.

Sağlık önlemleri devrede

Olayın ardından gemide kapsamlı sağlık önlemleri devreye alındı. Afrika açıklarında seyrini sürdüren gemideki bazı yolcuların tahliyesi ve tüm yolculara yönelik sağlık taraması yapılması için girişimlerde bulunuldu.

Ancak ilgili liman otoritelerinin bu taleplere henüz onay vermediği bildirildi. Bu durumun, gemideki sağlık risklerinin yönetimini daha da kritik hale getirdiği ifade edildi.

Uzmanlar, hantavirüsün nadir görülen ancak ciddi sonuçlar doğurabilen bir enfeksiyon olduğuna dikkat çekiyor.

Virüsün genellikle kemirgenlerin idrarı, dışkısı veya tükürüğü yoluyla insanlara bulaştığı, özellikle kapalı ve hijyen koşullarının yetersiz olduğu ortamlarda risk oluşturduğu belirtiliyor.

Hastalığın ağır seyreden vakalarında akciğerlerde sıvı birikimi meydana gelebildiği ve bunun da solunum yetmezliğine yol açabildiği vurgulanıyor.

Sağlık otoriteleri, gemideki durumun yakından takip edildiğini ve salgının yayılmasını önlemek amacıyla izolasyon, temas takibi ve tıbbi müdahale süreçlerinin titizlikle yürütüldüğünü açıkladı.

Ayrıca, uluslararası sağlık kuruluşları ile yerel yetkililer arasında koordinasyonun sürdüğü ve gelişmelere göre ek önlemlerin devreye alınabileceği belirtildi.

Yetkililer, olayın hem deniz taşımacılığı hem de uluslararası sağlık güvenliği açısından dikkatle izlenen bir vaka olduğunu kaydetti.

Komutanlığın resmi X hesabı üzerinden yapılan açıklamada, CENTCOM Komutanı Brad Cooper’ın bölgedeki bir ABD gemisinde incelemelerde bulunduğu aktarıldı. Açıklamada, ablukanın başlangıcından bu yana kurallara uyması istenen 49 ticari geminin rotasının değiştirildiği vurgulanarak "Bugün itibarıyla, ablukaya uymaları için 49 ticari gemi farklı rotalara yönlendirildi. ABD kuvvetleri, ablukanın tam olarak uygulanması konusundaki kararlılığını sürdürüyor" ifadelerine yer verildi.

Açıklamada, "Sahil güvenlik; bayrak durumuna ilişkin bir dizi düzensizlik göz önüne alındığında, geminin sahte bayrak altında seyrettiğinden ve bu nedenle uluslararası düzenlemeler ile anlaşmalarda belirtilen denize elverişlilik şartlarını karşılamadığından şüphelenmektedir" denildi.

Reuters'da yer alan habere göre; Sahil güvenlik, rotası belirsiz olan ve yük taşımadığı düşünülen geminin, Avrupa Birliği ve İngiltere'nin de dahil olduğu çeşitli yaptırım listelerinde yer aldığını bildirdi.

İsveç Sivil Savunma Bakanı Carl-Oskar Bohlin ise sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı ayrı bir açıklamada, geminin Rusya'nın sözde gölge filosuna ait olduğundan şüphelenildiğini söyledi.

Avrupa ülkeleri, Moskova'nın Ukrayna'ya karşı yürüttüğü dört yıllık savaşı finanse etmek için kullandığı gölge tanker filosunu engellemeye yönelik çabalarını artırdı. Rusya ise bu tür adımları düşmanca olarak nitelendirerek kınadı.

İsveç bu yıl şimdiye kadar petrol sızıntısı ve sahte bayrak altında seyretmek gibi çeşitli suç şüpheleriyle beş gemiyi durdurdu ve bazı mürettebat üyeleri hakkında cezai işlem başlattı.

ABD ordusundan ABD Başkanı Donald Trump’ın duyurduğu Özgürlük Projesi ile ilgili açıklama geldi.

CENTCOM, söz konusu görevi askeri olarak destekleyeceğini duyurarak, "Başkanın talimatıyla yürütülecek bu görev, hayati önem taşıyan bu uluslararası ticaret koridorundan serbestçe geçiş yapmak isteyen ticaret gemilerini destekleyecek. Dünyada deniz yoluyla yapılan petrol ticaretinin dörtte biri ile önemli miktarda yakıt ve gübre ürünü bu boğazdan taşınmaktadır" açıklamasında bulundu. Özgürlük Projesi’nin Hürmüz Boğazı’ndaki seyir güvenliğini sağlamaya yönelik diplomatik çabaları askerl koordinasyonla birleştirmeyi amaçladığı belirtilerek, "ABD'nin Özgürlük Projesi’ne sağlayacağı askeri destek; güdümlü füze muhriplerini, karada ve denizde konuşlu 100'den fazla uçağı, çok amaçlı insansız platformları ve 15 bin askeri personeli kapsayacak" denildi. CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Deniz ablukasını sürdürürken, bu savunma görevine vereceğimiz destek bölgesel güvenlik ve küresel ekonomi için elzemdir" ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump, dünyanın dört bir yanından ülkelerin ABD’den gemilerinin serbest kalması konusunda yardım istediğini belirterek, "Gemilerini ve mürettebatlarını boğazdan güvenli bir şekilde çıkarmak için elimizden gelenin en iyisini yapacağız. Bu 'Özgürlük Projesi' süreci pazartesi sabahı başlayacak" demişti.

UKMTO’dan yapılan açıklamada Füceyre şehrinin yaklaşık 144 kilometre kuzeyinde seyreden bir tankerin bilinmeyen bir cisimle vurulduğu belirtilerek, "Tüm mürettebat güvendedir ve çevresel etki bildirilmemiştir" denildi. Olayla ilgili soruşturmanın sürdüğü aktarılarak, bölgedeki gemilere şüpheli durumları UKMTO’ya bildirme çağrısı yapıldı.

Lloyd’s List’in haberine göre, söz konusu yatırımların merkezinde dev LNG taşıyıcıları ve amonyak tankerleri yer alırken, yolcu gemisi tarafında da dev bir hamle geldi. Royal Caribbean Group, serinin toplam sayısını yediye çıkaran iki adet yeni Icon sınıfı yolcu gemisi siparişi verdi. Dökme yük sektöründe ise Chinese Maritime Transport, Çin'in Qingdao Beihai tersanesine 2028 teslimatlı iki adet Newcastlemax tipi gemi ekleyerek filosunu güçlendirdi.

Özellikle Katar’ın genişleme projeleri kapsamında Güney Kore ve Çin tersanelerine verilen yüksek montanlı siparişler, bu devasa hacmin ana kaynağını oluşturdu. Asya tersaneleri seri üretim kapasitesiyle aslan payını alırken, Avrupa tersaneleri ise yüksek katma değerli projelerle sürece dahil oldu. Tersanelerin doluluk oranlarının 2027-2028 yıllarına kadar uzandığı ve bu yoğunluğun yeni inşa fiyatlarını yukarı yönlü baskılamaya devam edeceği belirtiliyor. Gemilerin yüksek birim maliyetleri ve enerji dönüşümü odaklı talepler, yeni inşa piyasasını oldukça dinamik tutuyor.

Afrika kıtasındaki ekim sezonları, kuzey ve orta bölgelerde mayıstan ekime, güneyde ise kasımdan marta kadar uzanıyor. Yeterli ürün verimi elde etmek için gübre kullanımı büyük önem taşıyor. Holsether, Afrika'nın büyük bir gıda üreticisi olma potansiyeline rağmen, bölge ülkelerinin hala "devasa gıda ithalatçıları" olduğunu belirtti.

Üretilen gıdalar için ülkeler; Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi Körfez tedarikçilerinden gelen diamonyum fosfat ve üre dahil olmak üzere işlenmiş gübrelere yoğun bir şekilde bağımlı durumda. Başlıca yükleme limanları arasında Jubail, Ras Laffan ve Sohar yer alıyor. Körfez ülkeleri, uluslararası üre ticaretinin %30-35'ini, amonyağın ise %20-30'unu karşılıyor.

Normal zamanlarda dünyadaki gübrenin yaklaşık %30'u Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Ancak kaynaklar, şu anda yaklaşık 300 dökme yük gemisinin Körfez sularında mahsur kaldığını ve bunların çoğunun Afrika ülkelerine giden gübrelerle yüklü olduğunu tahmin ediyor. Bu durum, özellikle işlenmiş gübre ve ham maddelerinin (özellikle üre) ana taşıyıcıları olan 20.000 - 65.000 dwt aralığındaki gemilerin (handy, handymax, supramax ve ultramax) sahipleri için ciddi bir endişe kaynağı oluşturuyor.

The Economist dergisi geçtiğimiz günlerde, Körfez'in küresel gübre endüstrisi için enerji sektöründen bile daha merkezi bir konumda olduğunu savundu. Kpler verilerine dayandırılan tahminlere göre, şu anda Boğaz'ın batısında bekletilen 1,9 milyon ton gübre, 2024 yılında bu su yolundan sevk edilen toplam gübre miktarının %12'sine denk geliyor.

Bu arada Yara, şubat sonunda başlayan savaştan bu yana arz kesintilerinin üre fiyatlarını %60-70 oranında artırdığını bildirdi. Holsether, gübreye atıfta bulunarak, "buna gücü yetmeyenler için oldukça dramatik sonuçlar" doğabileceği uyarısında bulundu. Sevk edilemeyen yüklerin depolanması ise bir diğer büyük sorunu teşkil ediyor.

Kaynak: seatrade-maritime.com

Florida’da insanların emekli olduktan sonra yerleştikleri yerlerden The Villages ziyareti çerçevesindeki etkinlikte Trump, yaşlılara yönelik vergi indirimleri, mirastan alınan vergilerin kaldırılması, bahşiş ve fazla mesaiden alınan vergilerin kaldırılmasına ilişkin politikalarından bahsetti.

İran ile savaşa da değindiği konuşmasında Trump, "Biliyorsunuz, bir savaşın içindeyiz çünkü sanırım siz de kabul edersiniz ki, çıldırmış insanların nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz" dedi.

Trump, "Buna izin veremeyiz. Bilmiyorum belki de aptalca, cesurca bir şey yaptım ama akıllıca bir şeydi, yine yapardım" ifadelerini kullandı.
İran savaşının ekonomiyi çok daha kötü etkilemesini ön gördüğünü fakat bunun böyle olmadığını savunan Trump, "Petrol fiyatlarının çok daha fazla artacağını düşündüm. Ama dedim ki, başka seçeneğimiz yok. Doğru olanı yapmak zorundayım. Onların nükleer silaha sahip olmasına izin veremeyiz" dedi.

Petrol fiyatlarının savaş biter bitmez sert bir şekilde düşeceğini söyleyen Trump, "İran ağır darbe alıyor. Donanmaları yok, hava kuvvetleri yok, hava savunma sistemleri yok, radarları yok, liderleri yok. Liderlerinin hepsi yok oldu. Çok üzücü. İyi insanlardı" dedi.
ABD’nin kazanmakta olduğunu savunan Trump, "159 gemilik bir donanmaları vardı. Bu oldukça iyi bir donanma. İlk hafta içinde 159 geminin 159’u da vuruldu ve şu anda denizin dibinde. Donanmaları yok oldu. Görüşmeler yapıyoruz ve bugün onlarla görüştüm. Açıkçası, liderlerinin kim olduğunu anlamak biraz zor. Yani liderleri yok. İlk kadro yok, ikinci kadro yok. Hamaney gitti. İki haftalık bir süre içinde 42 bin protestocuyu öldürdüler" dedi.

Trump, İran ile müzakerelere ilişkin olarak, "Henüz ihtiyaç duyduğumuz türden bir anlaşmayı ortaya koymuyorlar. Bunu doğru şekilde sonuçlandıracağız. Erken ayrılmayacağız ve üç yıl sonra aynı sorunun tekrar ortaya çıkmasına izin vermeyeceğiz" dedi.

"Gemiler Hürmüz Boğazı yerine buraya geliyor"

ABD’nin enerjide elde ettiği atılımdan da bahseden Trump, "Bu kadar petrolümüz olması şans çünkü şimdi çok petrol satıyoruz. Gemiler artık Hürmüz Boğazı yerine buraya geliyor. Yüzlerce gemi geliyor. Teksas’ta, Louisiana’da, Alaska’da yükleme yapıyorlar" dedi.
Trump, "Petrolümüz iki katına çıktı. Suudi Arabistan ve Rusya’nın üretimini toplarsanız, biz onların ürettiklerinden iki kat fazla üretiyoruz. Bir düşünün" ifadelerini kullandı.

"NATO’dan hiç yardım almadık"

ABD ordusunu yeniden inşa ettiğini ve ordunun gücünü Venezuela’da kanıtladığını söyleyen Trump, "Şu anda da İran’da kanıtlıyoruz" dedi.
Trump, "NATO’dan hiç yardım almadık. Sıfır. Biliyorsunuz, NATO’ya trilyonlar harcadık ama hiç yardım gelmedi. İhtiyacımız yoktu ama yine de gelmedi. NATO, bir kağıttan kaplan" ifadelerini kullandı.

Kadiri’ye göre Çin, Hindistan ve Japonya gibi ülkeler, Washington yönetiminin yaptırım tehditlerini göz ardı ederek bölgedeki deniz trafiğini sürdürüyor. Bu kapsamda söz konusu ülkelerin tankerlerinin Hürmüz’den geçiş için İran’a ödeme yaptığı ve aynı zamanda İran menşeli petrol ile petrol ürünlerini satın almaya devam ettiği iddia edildi.

"Kısıtlamalar durduramaz"

ABD’nin son yaptırım uyarılarına da değinen Kadiri, İran’a herhangi bir ödeme yapan ya da ticari ilişki sürdüren kurumların ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalacağının açıkça dile getirildiğini hatırlattı. Ancak buna rağmen sahadaki gerçekliğin farklı olduğunu savundu.

İranlı yetkili, küresel enerji ihtiyacının bu tür kısıtlamalarla durdurulamayacağını belirterek, “Dünya, İran kaynaklı enerjiye duyduğu ihtiyacın farkında. Tüm baskılara rağmen ihracatın sürdüğünü görüyoruz” ifadelerini kullandı.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olarak kabul edilirken, bölgedeki gelişmeler enerji piyasaları ve küresel ticaret açısından yakından takip ediliyor. İran’ın bu açıklamaları ise yaptırımların sahadaki etkisine dair yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi.

Washington’un İran limanlarına yönelik ablukası, Tahran’ın boğazdaki geçişleri baskı unsuru olarak kullanması ve tanker trafiğinde yaşanan güvenlik endişeleri, müzakerelerin yalnızca masada sürmediğinin en büyük göstergesi.

Bu yeni aşamada dikkat çeken başlıklardan biri, İran Devrim Muhafızları Donanması’nın küçük ve hızlı hücum botlarından oluşan “sivrisinek filosu”. Uluslararası çevrelerde sivrisinek filosu kavramıyla anılan bu yapı, İran’ın klasik donanma gücünden çok asimetrik deniz savaşı kapasitesine yaslandığını ortaya koyuyor.

Örneğin İran’ın son dönemde Hürmüz yakınlarında iki konteyner gemisini küçük ve hızlı bot sürüleriyle ele geçirmesinin, ABD’nin İran deniz gücünü büyük ölçüde etkisiz hale getirdiği yönündeki değerlendirmeleri zayıflattığı sık sık dile getiriliyor. Zira İran’ın konvansiyonel donanması ağır kayıplar verse bile, hızlı botlardan oluşan bu ağın hâlâ küresel deniz ticareti açısından ciddi bir tehdit oluşturduğu vurgulanıyor.

Öte yandan asıl mesele İran’ın büyük donanmalara simetrik biçimde karşılık vermek yerine, dar sularda sürekli risk üretmek, karar alma süreçlerini yavaşlatmak ve ticari trafiği pahalı hale getirmek üzerine kurulu stratejisi. Hürmüz gibi küresel petrol ve LNG akışının en kritik geçiş noktalarından birinde bu strateji, askeri etkisinin ötesinde ekonomik ve siyasi sonuçlar doğuruyor.

Asimetrik deniz gücü: Küçük botlar nasıl büyük baskı üretiyor?

İran’ın “sivrisinek filosu” klasik anlamda büyük savaş gemilerinden oluşan bir donanma değil. Bu yapı, hızlı, hafif, düşük maliyetli ve kıyı hattına yakın bölgelerde saklanabilen botlara dayanıyor. Bu botlar tek başına sınırlı ateş gücüne sahip olabilir, ancak çok sayıda kullanıldığında büyük savaş gemileri, tankerler ve ticari gemiler üzerinde ciddi baskı oluşturabiliyor.

Deniz güvenliği uzmanları, bu botların İran’ın daha geniş tehdit mimarisinin parçası olduğunu belirtiyor. Bu mimaride küçük botlar, kıyı konuşlu füzeler, insansız hava araçları, mayınlar ve elektronik müdahale kabiliyetleriyle birlikte kullanılıyor. Bu nedenle İran’ın denizdeki kapasitesi, sadece “kaç botu var?” sorusuyla ölçülemiyor. Asıl mesele bu botların daha geniş bir baskı sistemi içinde nasıl kullanıldığı.

Bazı analizlerde de İran Devrim Muhafızları Donanması’nın organizasyon yapısının “dağıtık sivrisinek filosu” konsepti üzerine kurulduğu belirtiliyor. Buna göre bu yapı, hızlı silahlı botların yanı sıra düşük iz bırakan yardımcı unsurları, balıkçı teknelerini ve sivil görünümlü araçları da kullanabiliyor. Bu da İran’a, savaş ile ticari trafik arasındaki gri alanda hareket etme imkanı veriyor.

Bu noktada İran’ın amacı, klasik deniz savaşında üstünlük kurmak değil. Tahran, ABD donanmasıyla doğrudan büyük ölçekli bir çatışmaya girmek yerine, boğazı riskli hale getirerek karşı tarafa maliyet üretmeye çalışıyor. Bu maliyet bazen askeri alarm seviyesi, bazen sigorta primi, bazen de tankerlerin rota değiştirmesi olarak ortaya çıkıyor.

Sürü taktiği: Büyük gemilere karşı çoklu baskı

“Sivrisinek filosu”nun en kritik yönü, sürü taktiğine dayanması. Bu yöntemde küçük botlar tek tek değil, aynı anda ve farklı yönlerden hareket ederek hedef üzerinde baskı kuruyor. Amaç ise hedefin savunma sistemlerini zorlamak, karar süresini daraltmak ve ortamı belirsizleştirmek.

Uzmanlara göre, İran botlarının “sürüler halinde, yüksek hızla ve farklı yönlerden yaklaşarak” hareket ediyor, Hürmüz gibi dar bir bölgede bunun ABD donanması üzerinde ciddi baskı oluştruyor. Diğer taraftan Devrim Muhafızları Donanması’nın denizde “gerilla gücü” gibi çalıştığı ve klasik donanma mantığından farklı bir operasyon tarzı benimsediği ifade ediliyor.

Bu taktiğin etkisi, özellikle Hürmüz gibi dar ve yoğun trafikli alanlarda artıyor. Büyük savaş gemileri ve tankerler manevra açısından sınırlı hareket edebilirken, küçük botlar kıyıya yakın bölgelerde hızla ortaya çıkıp kısa sürede kaybolabiliyor. Bu da klasik donanma üstünlüğünü tamamen ortadan kaldırmasa bile, onu daha maliyetli ve daha dikkatli hareket etmeye zorlayan bir unsur haline getiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın, Hürmüz’de mayın döşeyen İran botlarına yönelik “vur emri” verdiği yönündeki açıklaması da bu tehdidin Washington tarafından ciddiye alındığını gösteriyor. Aynı süreçte ABD’nin mayın temizleme operasyonlarını artırdığı, bölgede üç uçak gemisinin konuşlandığı ve İran bağlantılı gemilere yönelik deniz güvenliği önlemlerinin sertleştiği biliniyor.

Hürmüz neden bu strateji için ideal alan?

İran’ın küçük bot stratejisinin en etkili olduğu yerlerin başında Hürmüz Boğazı geliyor. Çünkü Hürmüz, hem coğrafi olarak dar bir geçit hem de küresel enerji ticaretinin en kritik noktalarından biri. Bu boğazdan dünya petrol ve LNG akışının yaklaşık beşte biri geçiyor. Bu nedenle burada oluşan en küçük güvenlik riski bile küresel fiyatlara, sigorta maliyetlerine ve tedarik zincirlerine hızla yansıyor.

Ateşkes sürecinde dahi yüzlerce gemi ve yaklaşık 20 bin denizci Körfez içinde beklemek zorunda kaldı. Bu tablo, İran’ın küçük botlar üzerinden kurduğu baskının ekonomik bir etkisinin de olduğunu net şekilde gösteriyor.

Hürmüz’deki risk yalnızca botların varlığıyla da sınırlı değil. Mayın tehdidi, drone kullanımı, kıyı füzeleri ve elektronik müdahale unsurları bu yapıyı daha karmaşık hale getiriyor. Deniz güvenliği şirketleri, küçük bot saldırılarının artık İran’ın “katmanlı tehdit sistemi”nin parçası olduğunu belirtiyor. Bu sistemin füzeler, dronlar, mayınlar ve elektronik karıştırma gibi unsurlarla birlikte karar alma süreçlerini yavaşlatmayı hedeflediğini belirtiyor.

Bu nedenle İran’ın sivrisinek filosu, tek başına savaşın sonucunu belirleyen bir unsur olmayabilir. Ancak Hürmüz’de ticaretin güvenli olup olmadığına dair algıyı doğrudan etkiliyor.